अंकारा, टर्की । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको सुरक्षालाई लिएर जुलाईमा टर्कीको राजधानी अंकारामा भएको नेटो शिखर सम्मेलनका क्रममा असाधारण सुरक्षा सतर्कता अपनाइएको खुलासा भएको छ। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार इरानी पक्षले ट्रम्प सम्मेलनका क्रममा बसेको होटलको स्थान मात्र नभई उनी कुन तलामा रहेको भन्ने जानकारीसमेत पाएको अमेरिकी गुप्तचर निकायको आकलन थियो।

सम्भावित सुरक्षा जोखिम बढेपछि ट्रम्पलाई अंकाराबाट बाहिर लैजाने क्रममा अत्यन्त गोप्य रूपमा विमान परिवर्तन गरिएको थियो। सार्वजनिक रूपमा ट्रम्प पुरानो ‘एयर फोर्स वन’ मा चढेको देखाइए पनि उनलाई विमानस्थलको क्याटरिङ ट्रकमार्फत अर्को सानो सैन्य विमानमा सारिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले बुधबार आफैँ पनि विमान परिवर्तन गरिएको पुष्टि गर्दै उक्त निर्णय आफ्नो सुरक्षाकर्मी र अमेरिकी सेनाको सल्लाहमा गरिएको बताएका छन्।

इरानलाई ट्रम्पको स्थानबारे जानकारी थियो ?

अमेरिकी गुप्तचरसम्बन्धी आकलनअनुसार इरानी पक्षले ट्रम्प अंकारामा कुन भवनमा बसेका थिए भन्ने जानकारी हासिल गरेको थियो। अझ संवेदनशील पक्षका रूपमा, उनी भवनको कुन तलामा रहेको भन्ने जानकारीसमेत इरानसँग पुगेको आशंका गरिएको थियो।

यसले अमेरिकी सुरक्षा अधिकारीहरूलाई ट्रम्पको आवागमन मात्र होइन, उनको ठ्याक्कै भौतिक अवस्थिति नै जोखिममा पर्न सक्ने निष्कर्षमा पुर्‍याएको बताइएको छ।

त्यसैबीच, ट्रम्पको विमान प्रस्थान गर्ने क्रममा काँधबाट प्रहार गर्न मिल्ने मिसाइल वा अन्य हतियारबाट सम्भावित आक्रमणको खतरा रहेको गुप्तचर सूचना प्राप्त भएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ। रोयटर्सका अनुसार अधिकारीहरूले सम्भावित खतरा विश्वसनीय र तत्कालको जोखिमका रूपमा लिएका थिए।

एयर फोर्स वनलाई ‘डिकॉय’ बनाइएको थियो

सुरक्षा योजनाको सबैभन्दा असाधारण पक्ष ट्रम्पको वास्तविक विमान यात्रा लुकाउनु थियो।

सार्वजनिक रूपमा ट्रम्पलाई एयर फोर्स वनमा चढेको देखाइएको थियो। तर त्यो विमानलाई डिकॉय अर्थात् भ्रम सिर्जना गर्ने विमान का रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।

पत्रकार तथा केही वरिष्ठ अधिकारीहरू समेत उक्त विमानमै रहेको अवस्थामा ट्रम्पलाई भने गोप्य रूपमा अर्को विमानमा सारिएको बताइएको छ।

यसका लागि विमानस्थलमा प्रयोग हुने क्याटरिङ ट्रकको प्रयोग गरिएको थियो। ट्रम्पलाई विमानबाट निकालेर उक्त ट्रकभित्र लुकाएर अर्को स्थानमा लगिएको र त्यहाँबाट अमेरिकी वायुसेनाको C-32A विमानमा सारिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

यसरी वास्तविक राष्ट्रपति कुन विमानमा छन् भन्ने कुरा बाहिरी पर्यवेक्षक तथा सम्भावित आक्रमणकारीले तत्काल थाहा पाउन नसक्ने गरी योजना बनाइएको थियो।

किन थियो विमान परिवर्तनको आवश्यकता ?

अमेरिकी अधिकारीहरूले सम्भावित खतरा ट्रम्पको विमान उडान भर्ने समयसँग जोडिएको बताएका छन्।

अमेरिकी गुप्तचर निकाय तथा सुरक्षा अधिकारीहरूलाई इरानी पक्ष वा इरानसँग सम्बन्धित समूहबाट काँधबाट प्रहार गर्न सकिने मिसाइल प्रयोग गरेर विमानलाई निशाना बनाउन सक्ने सम्भावनाको सूचना प्राप्त भएको बताइएको छ।

यस्तो हतियार विमानस्थलबाट उडान वा अवतरण गर्ने विमानका लागि विशेष जोखिमपूर्ण मानिन्छ। त्यसैले राष्ट्रपति कुन विमानमा छन् भन्ने जानकारी लुकाउनु सुरक्षा योजनाको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको थियो।

ट्रम्पले स्वयं पनि आफूलाई सुरक्षा टोली र सेनाले अर्को विमानमा जान सुझाव दिएको र आफूले उनीहरूको निर्देशन पालना गरेको बताएका छन्।

पत्रकार र अधिकारीहरू भने डिकॉय विमानमै

यस घटनाको अर्को संवेदनशील पक्ष भनेको ट्रम्पलाई सुरक्षित रूपमा अर्को विमानमा सारिँदा पत्रकार र केही अमेरिकी अधिकारीहरू भने डिकॉय विमानमै रहेको तथ्य हो।

सार्वजनिक विवरणअनुसार उनीहरूलाई ट्रम्प पनि त्यही विमानमा रहेको विश्वास दिलाइएको थियो। यसले सुरक्षा योजनाको गोपनीयता कायम गर्न सहयोग गरे पनि पछि अमेरिकी राजनीतिक वृत्तमा प्रश्नसमेत उठेका छन्।

विशेषगरी राष्ट्रपतिको सुरक्षाका लागि प्रयोग गरिएको विमानलाई सम्भावित आक्रमणको जोखिममा रहेको अवस्थामा पत्रकार र अन्य अधिकारीहरूलाई त्यसैमा राख्नु कति उचित थियो भन्ने प्रश्न उठेको छ।

ट्रम्पको सुरक्षामाथि इरानी खतरा नयाँ विषय होइन

यो घटना अमेरिका र इरानबीचको बढ्दो तनावको पृष्ठभूमिमा भएको हो।

इरानसँग सम्बन्धित सम्भावित सुरक्षा खतराका कारण अमेरिकी राष्ट्रपति र वरिष्ठ अधिकारीहरूको सुरक्षामा विगतदेखि नै उच्च सतर्कता अपनाइँदै आएको छ। तर नेटो शिखर सम्मेलनजस्तो अत्यन्त सुरक्षित मानिने अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक कार्यक्रममा समेत राष्ट्रपतिलाई गोप्य रूपमा विमान परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउनुले खतरा कति गम्भीर रूपमा लिइएको थियो भन्ने देखाउँछ।

विशेषगरी टर्की नेटो सदस्य राष्ट्र भएकाले अंकारामा ठूलो संख्यामा सुरक्षा संयन्त्र परिचालन गरिएको थियो। त्यसका बाबजुद सम्भावित आक्रमणको सूचना प्राप्त भएपछि अमेरिकी सुरक्षा अधिकारीहरूले पूर्वनिर्धारित योजनासमेत परिवर्तन गरेका थिए।

‘क्याटरिङ ट्रक’बाट राष्ट्रपति सार्ने असाधारण अपरेसन

राष्ट्रपतिलाई विमानबाट विमानमा सार्न क्याटरिङ ट्रक प्रयोग गर्नु सुरक्षा अपरेसनको असाधारण पक्ष हो।

सामान्य अवस्थामा अमेरिकी राष्ट्रपतिको आवागमन अत्यन्त कडा सुरक्षा घेराभित्र हुन्छ र उनको विमान, मार्ग तथा समयसम्बन्धी जानकारी सीमित व्यक्तिलाई मात्र दिइन्छ।

तर यस घटनामा आँखाले देखिने गतिविधि नै भ्रम सिर्जना गर्ने माध्यम बनाइएको थियो।

ट्रम्प पुरानो एयर फोर्स वनमा चढेको दृश्य सार्वजनिक गरियो। त्यसपछि वास्तविक विमान परिवर्तन गोप्य राखियो। यसले सम्भावित आक्रमणकारीले ट्रम्प कुन विमानमा छन् भन्ने अनुमान गर्न कठिन बनाउने उद्देश्य राखेको देखिन्छ।

सुरक्षा सफल भयो, तर पारदर्शिताको प्रश्न उठ्यो

यस अपरेसनले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई सम्भावित जोखिमबाट सुरक्षित राख्न सफल भएको भए पनि यसले अमेरिकी राष्ट्रपतीय सुरक्षा व्यवस्थाबारे नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।

विशेषगरी पत्रकारहरूलाई वास्तविक योजनाबारे जानकारी नदिइनु, डिकॉय विमानको प्रयोग गर्नु र सम्भावित जोखिममा अन्य यात्रु तथा अधिकारीहरूलाई राखिएको हुनसक्ने विषयमा प्रश्न उठाइएको छ।

अमेरिकी सिनेटर रिचर्ड ब्लुमेन्थलले घटनाबारे कांग्रेसलाई जानकारी गराउनुपर्ने बताएका छन्। उनले राष्ट्रपतिको सुरक्षासँग जोडिएको यस्तो घटनालाई गम्भीर रूपमा हेर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। )

टर्कीमा ट्रम्पको सुरक्षा किन यति संवेदनशील थियो ?

जुलाईमा अंकारामा भएको नेटो शिखर सम्मेलन आफैँमा उच्च सुरक्षा संवेदनशीलताको कार्यक्रम थियो। त्यसमाथि अमेरिका र इरानबीचको तनावले जोखिम थप बढाएको थियो।

अमेरिकी तथा इजरायली गुप्तचर सूचनाले इरानसँग सम्बन्धित सम्भावित खतरा देखाएपछि ट्रम्पको सुरक्षा टोलीले सम्मेलनबाट उनको प्रस्थानलाई विशेष प्राथमिकता दिएको थियो।

यस घटनाले आधुनिक राष्ट्रपतीय सुरक्षामा स्थानको गोपनीयता, विमानको पहिचान, भ्रम सिर्जना गर्ने रणनीति र वास्तविक समयको गुप्तचर सूचनाकति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने पनि देखाएको छ।

ट्रम्पको भनाइले घटनालाई थप पुष्टि गर्‍यो

घटना सार्वजनिक भएपछि ट्रम्पले आफूले विमान परिवर्तन गरेको कुरा अस्वीकार गरेनन्। बरु सुरक्षा निकायको सल्लाहअनुसार आफूले अर्को विमान प्रयोग गरेको बताए।

उनको भनाइले अमेरिकी सञ्चारमाध्यममा सार्वजनिक भएका विवरणलाई थप बल दिएको छ।

यससँगै अंकारा भ्रमणका क्रममा देखिएको सामान्य राष्ट्रपतीय विमान यात्रा वास्तवमा एउटा जटिल सुरक्षा अपरेसनको हिस्सा रहेको पुष्टि भएको छ।

राष्ट्रपतिको यात्रा नै गुप्तचर युद्धको मैदान

अंकाराको यो घटनाले आधुनिक भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धा अब केवल युद्धभूमि वा कूटनीतिक वार्ताको टेबलमा सीमित नरहेको संकेत गर्छ। राष्ट्रप्रमुख कहाँ बस्छन्, कुन विमान प्रयोग गर्छन् र कहिले उड्छन् भन्ने सामान्य देखिने सूचनासमेत सुरक्षा जोखिममा परिणत हुन सक्छ।

ट्रम्पलाई क्याटरिङ ट्रकमार्फत अर्को विमानमा सारिएको घटना त्यसैको चरम उदाहरण हो।

इरानले ट्रम्पको ठ्याक्कै स्थान थाहा पाएको अमेरिकी गुप्तचर आकलन सही थियो भने, अंकाराको घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न छाडेको छ—अमेरिकी राष्ट्रपतिको सुरक्षाभन्दा अगाडि नै गुप्तचर सूचना कसरी चुहियो?

यसको स्पष्ट उत्तर सार्वजनिक नभएसम्म ट्रम्पको गोप्य विमान परिवर्तन केवल एउटा असाधारण सुरक्षा घटना मात्र नभई अमेरिका–इरानबीच जारी गुप्तचर र सुरक्षा प्रतिस्पर्धाको गम्भीर संकेतका रूपमा हेरिनेछ।

Originally published on abcnews.com.np.