काठमाडौँ । युरोपेली मुलुकहरूले रुसी व्यापारिक जहाज नियन्त्रण वा कब्जा गर्न थाले त्यसको प्रतिशोधमा रुसले पनि युरोपेली जहाज कब्जा गर्ने चेतावनी दिएको छ। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले बुधबार सुदूरपूर्वी रुसमा जारी नौसैनिक अभ्यासको निरीक्षणका क्रममा यस्तो चेतावनी दिएका हुन्।

पुटिनले युरोपेली देशहरूले रुसी व्यापारिक जहाजमाथि कारबाही अघि बढाए रुसले त्यसको ‘उस्तै प्रकृतिको जवाफ’ दिने बताएका छन्। उनले रुसले आवश्यक ठानेको जुनसुकै स्थानमा यस्तो कदम चाल्न सक्ने संकेतसमेत दिएका छन्।

यो चेतावनी युरोपेली संघ (ईयू)ले रुसको कथित ‘स्याडो फ्लीट’माथि प्रतिबन्ध र समुद्री निगरानी थप कडा बनाइरहेका बेला आएको हो।

‘शत्रु’ देशका जहाज नियन्त्रण गर्न रुसी नौसेना तयार

रुसको प्यासिफिक फ्लीटका कमान्डर भिक्टर लिनालेले पनि पुटिनको चेतावनीलाई समर्थन गर्दै रुसी नौसेना ‘शत्रु’ मानिएका देशका जहाज निरीक्षण तथा नियन्त्रण गर्न सक्षम रहेको बताएका छन्। उनले बेलायत र फ्रान्सजस्ता देशका जहाजमाथि समेत यस्तो कारबाही गर्न सकिने संकेत दिएका छन्।

रुसले युरोपेली समुद्री कारबाहीलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री कानुनको उल्लंघनका रूपमा चित्रण गर्दै आएको छ। विशेषगरी ईयूको समुद्री अभियान र रुसी ट्यांकरमाथि गरिएका निरीक्षणलाई लिएर मस्कोले आपत्ति जनाउँदै आएको छ।

ईयूको निशानामा रुसी ‘स्याडो फ्लीट’

युक्रेन युद्धपछि पश्चिमी प्रतिबन्धबाट बच्न रुसले पुराना तथा विभिन्न देशका झन्डामुनि सञ्चालन हुने ट्यांकर र अन्य जहाजको ठूलो सञ्जाल प्रयोग गर्दै आएको छ। यसलाई पश्चिमी मुलुकहरूले ‘स्याडो फ्लीट’ भन्ने गरेका छन्।

यी जहाजमार्फत रुसी तेल तथा अन्य वस्तुको निर्यात जारी राख्ने र प्रतिबन्धको प्रभाव कम गर्ने प्रयास भइरहेको पश्चिमी मुलुकहरूको आरोप छ। यसै कारण ईयूले त्यस्ता जहाज र तिनसँग सम्बन्धित कम्पनी तथा सञ्चालकविरुद्ध प्रतिबन्ध विस्तार गर्दै आएको छ।

केही युरोपेली मुलुकले प्रतिबन्ध उल्लंघन गरेको आशंका लागेका जहाजमाथि समुद्री निगरानी, निरीक्षण तथा नियन्त्रणलाई थप कडा बनाउने सम्भावनाबारे पनि छलफल गरिरहेका छन्।

समुद्री व्यापारमा नयाँ तनावको जोखिम

पुटिनको पछिल्लो चेतावनी कार्यान्वयन भएमा रुस–युरोप तनाव सैन्य सीमाबाट बाहिर निस्केर समुद्री व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गसम्म विस्तार हुने जोखिम बढ्न सक्छ।

व्यापारिक जहाजमाथि नियन्त्रण, निरीक्षण वा कब्जाको घटनाले केवल सम्बन्धित देशलाई मात्र असर गर्दैन। यसले जहाज बीमा, समुद्री ढुवानी लागत, ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मार्गमा समेत असर पार्न सक्छ।

विशेषगरी रुसको तेल निर्यातसँग जोडिएका ट्यांकरमाथि कारबाही बढ्दै जाँदा विश्व बजारमा आपूर्ति र ढुवानी जोखिमको प्रश्न महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।

‘प्रतिबन्ध’बाट ‘समुद्री प्रतिशोध’तर्फ ?

ईयूले रुसमाथि आर्थिक दबाब बढाउन प्रतिबन्धलाई महत्वपूर्ण हतियारका रूपमा प्रयोग गर्दै आएको छ। तर रुसले त्यसलाई आफ्नो व्यापारिक तथा समुद्री गतिविधिमाथिको प्रत्यक्ष हस्तक्षेपका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ।

पुटिनको पछिल्लो अभिव्यक्तिले मस्को अब प्रतिबन्धको जवाफ आर्थिक वा कूटनीतिक कदमबाट मात्र नभई समुद्री क्षेत्रमा प्रत्यक्ष प्रतिशोधात्मक कारबाहीबाट दिन सक्ने सन्देश दिएको छ।

यद्यपि, पुटिनको चेतावनी तत्काल कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने निश्चित छैन। यस्तो कदमले रुस र ईयूबीचको तनावलाई अझ गम्भीर बनाउनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री कानुन र जलमार्गको सुरक्षासम्बन्धी विवादलाई पनि चर्काउन सक्छ।

रुस र युरोपबीचको टकराव अहिलेसम्म मुख्यतः प्रतिबन्ध, ऊर्जा व्यापार र युक्रेन युद्धसँग जोडिएको थियो। तर रुसी जहाज नियन्त्रणको विषयमा पुटिनले दिएको पछिल्लो चेतावनीले विवादलाई समुद्रमा प्रत्यक्ष शक्ति प्रदर्शनतर्फ लैजान सक्ने सम्भावना देखाएको छ।

अब ईयूले रुसी ‘स्याडो फ्लीट’विरुद्ध कति कडा कदम चाल्छ र त्यसको प्रतिक्रियामा मस्कोले व्यवहारमा कस्तो कदम उठाउँछ भन्ने कुराले आगामी समुद्री सुरक्षा र युरोप–रुस सम्बन्धको दिशा निर्धारण गर्नेछ।

Originally published on abcnews.com.np.