काठमाडौँ  । प्रतिनिधिसभाका सभामुख डोलप्रसाद (डिपी) अर्यालले नेपालको पर्यटन क्षेत्रलाई दीर्घकालीन आर्थिक विकासको आधार बनाउन आगामी ५० वर्षलाई ध्यानमा राखेर पर्यटनमैत्री कानुन निर्माण गर्नुपर्ने बताउनुभएको छ।

नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्स (नाट्टा) को ५९औँ साधारण सभालाई सम्बोधन गर्दै सभामुख अर्यालले पर्यटनसम्बन्धी प्रस्तावित विधेयकलाई हतारमा पारित गर्नुको सट्टा पर्याप्त बहस, छलफल र सरोकारवालाको सुझाव समेटेर अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

उहाँका अनुसार पर्यटन केवल विदेशी पर्यटक भित्र्याउने क्षेत्र नभई रोजगारी, विदेशी मुद्रा आर्जन, स्थानीय अर्थतन्त्र र समग्र राष्ट्रिय विकाससँग जोडिएको क्षेत्र हो। त्यसैले तत्कालीन आवश्यकता मात्र होइन, आगामी पुस्ताको पर्यटन सम्भावनालाई समेत ध्यानमा राखेर कानुनी तथा संस्थागत संरचना निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

नेपाल प्राकृतिक, सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना भएको मुलुक भए पनि त्यसअनुसारको आर्थिक लाभ लिन नसकेको बहस लामो समयदेखि हुँदै आएको छ।

सभामुख अर्यालले पर्यटन क्षेत्रमा रहेका नीतिगत तथा संरचनागत समस्या समाधान गर्न सरकारले समयसापेक्ष कानुन निर्माण गर्नुपर्ने बताउनुभयो।

पर्यटक नेपाल प्रवेश गरेदेखि फर्किने बेलासम्म उसले पाउने सेवा सुरक्षित, व्यवस्थित र विश्वसनीय हुनुपर्ने उहाँको भनाइ छ।

हवाईजहाजदेखि ट्याक्सी, होटलदेखि अन्य पर्यटन सेवासम्म पर्यटकले सुरक्षित र सम्मानित महसुस गर्ने वातावरण निर्माण गर्न व्यवसायी र राज्य दुवै जिम्मेवार हुनुपर्ने उहाँले बताउनुभयो।

पर्यटन क्षेत्रमा देखिएका समस्या समाधान गर्न सरकार, व्यवसायी र सम्बन्धित सबै पक्षबीच सहकार्य आवश्यक रहेको भन्दै उहाँले आपसी द्वन्द्व र अविश्वास अन्त्य गरेर साझा उद्देश्यमा अघि बढ्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो।

दोस्रो पुस्तालाई पर्यटन व्यवसायमा आकर्षित गर्नुपर्ने

सभामुख अर्यालले पर्यटन व्यवसायमा नयाँ पुस्ताको आकर्षण बढाउनुपर्ने विषयलाई पनि विशेष रूपमा उठाउनुभयो।

पर्यटन व्यवसायलाई परम्परागत पारिवारिक व्यवसायका रूपमा मात्र नभई प्रविधि, व्यवस्थापन, नवप्रवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिएको आधुनिक क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सके युवालाई आकर्षित गर्न सकिने उहाँको संकेत थियो।

नेपालको पर्यटन क्षेत्र दीर्घकालीन रूपमा प्रतिस्पर्धी बनाउन नयाँ पुस्ताको ज्ञान, प्रविधि र उद्यमशीलताको प्रयोग आवश्यक रहेको उहाँले बताउनुभयो।

सभामुख अर्यालले काठमाडौँ उपत्यकामा व्यवस्थित पर्यटक बसपार्क निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो।

हाल सञ्चालनमा रहेका बसपार्क तथा सार्वजनिक संरचनालाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्दै पर्यटक बसहरूका लागि निश्चित र व्यवस्थित क्षेत्र निर्धारण गर्नुपर्ने उहाँको सुझाव छ।

पर्यटक बोकेका सवारीसाधनको व्यवस्थापन, ट्राफिक चाप, पार्किङ तथा यात्रु सुरक्षासँग जोडिएका समस्याले नेपालको पर्यटन अनुभवमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले यसतर्फ राज्यले दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्ने देखिन्छ।

नेपाल वायुसेवा निगममा संरचनागत सुधारको माग

सभामुख अर्यालले नेपाल वायुसेवा निगमलाई प्रभावकारी र प्रतिस्पर्धी बनाउन संरचनागत सुधार आवश्यक रहेको पनि बताउनुभयो।

नेपालको पर्यटन विकासमा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क अत्यन्त महत्वपूर्ण भए पनि राष्ट्रिय ध्वजावाहकको कमजोर अवस्थाले पर्यटन क्षेत्रको विस्तारमा चुनौती सिर्जना गरेको उहाँको भनाइ छ।

नेपाललाई युरोपेली सङ्घको **‘एयर सेफ्टी लिस्ट’**बाट हटाउन पर्यटन व्यवसायीहरूले समेत सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्ने सभामुख अर्यालले बताउनुभयो।

नेपालको हवाई सुरक्षासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय धारणा सुधार गर्न सरकार, विमान सेवा कम्पनी, नियामक निकाय र पर्यटन व्यवसायीबीच समन्वय आवश्यक देखिन्छ।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खडकराज पौडेल (गनेस) ले नेपालको समग्र विकासका लागि पर्यटन क्षेत्रलाई प्रमुख आधार बनाउनुपर्ने बताउनुभयो।

प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका हिसाबले नेपालसँग ठूलो सम्भावना भए पनि नीतिगत र संरचनागत कमजोरीका कारण त्यसबाट अपेक्षित लाभ लिन नसकिएको उहाँको भनाइ छ।

मन्त्री पौडेलले अहिले देखिएका कमजोरी सुधार गर्न सके पर्यटनबाट अझ ठूलो आर्थिक उपलब्धि हासिल गर्न सकिने बताउनुभयो।

उनले पर्यटन क्षेत्रमा केवल पर्यटकको संख्या बढाउनेभन्दा पनि पर्यटकले गर्ने खर्च, बसाइ अवधि, सेवा गुणस्तर र स्थानीय अर्थतन्त्रमा पर्ने प्रभावबढाउने दिशामा नीति केन्द्रित गर्नुपर्ने आवश्यकतासमेत औँल्याएका छन्।

पर्यटन बोर्डको भूमिकामाथि पुनर्विचार

मन्त्री पौडेलले नेपाल पर्यटन बोर्डको वर्तमान संरचना र कार्यशैलीबाट अपेक्षित सुधार हासिल गर्न कठिन रहेको टिप्पणी गर्नुभयो।

उहाँले बोर्डको भूमिकालाई थप प्रभावकारी बनाउँदै यसको लगानीलाई पूर्वाधार विकास र पर्यटन प्रवर्धनमा केन्द्रित गर्ने संकेत गर्नुभयो।

पर्यटन प्रवर्धनमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको पहिचान, डिजिटल मार्केटिङ, नयाँ गन्तव्यको विकास तथा नेपालका पर्यटकीय उत्पादनलाई विश्व बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्ने विषय महत्वपूर्ण बन्ने देखिन्छ।

वायुसेवा निगमलाई सार्वजनिक–निजी साझेदारीमा लैजाने प्रस्ताव

मन्त्री पौडेलले नेपाल वायुसेवा निगमको वर्तमान अवस्था कमजोर रहेको उल्लेख गर्दै यसलाई सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडलमा सञ्चालन गर्ने विकल्प अघि सार्नुभयो।

राष्ट्रिय ध्वजावाहकको वित्तीय तथा व्यवस्थापकीय अवस्था सुधार नगरी अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क विस्तार गर्न कठिन हुने भएकाले निगमको पुनर्संरचना आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ छ।

यसका लागि सार्वजनिक स्वामित्व कायम राख्दै निजी क्षेत्रको पूँजी, व्यवस्थापन र व्यावसायिक दक्षता प्रयोग गर्ने मोडल कति प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विषयमा भने थप विस्तृत अध्ययन र बहस आवश्यक हुनेछ।

मन्त्री पौडेलले नेपालको हवाई सुरक्षा सम्बन्धमा युरोपेली सङ्घको चासोलाई सरकारले गम्भीर रूपमा लिएको पनि बताउनुभयो।

सभामुख र पर्यटनमन्त्रीका अभिव्यक्तिलाई हेर्दा नेपालको पर्यटन क्षेत्र अहिले केवल पर्यटक आगमन बढाउने विषयमा सीमित नरही कानुन, पूर्वाधार, हवाई सुरक्षा, संस्थागत सुधार र निजी क्षेत्रको सहभागिता जस्ता बहुआयामिक विषयसँग जोडिएको देखिन्छ।

नेपालमा पर्यटकीय गन्तव्यको ठूलो सम्भावना भए पनि ती गन्तव्यसम्मको पहुँच, सडक तथा हवाई पूर्वाधार, सेवा गुणस्तर, सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको ब्रान्डिङ अझै चुनौतीका विषय हुन्।

त्यसैले प्रस्तावित पर्यटन विधेयकले यी सबै विषयलाई कति सम्बोधन गर्न सक्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।

‘एक सांसद, एक वृक्षरोपण’ कार्यक्रम

यसैबीच संघीय संसद् सचिवालयले निर्माणाधीन नयाँ संसद् भवन परिसरमा ‘एक सांसद, एक वृक्षरोपण’ कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।

सभामुख अर्यालले शुक्रबार एभोकाडोको बिरुवा रोपेर कार्यक्रमको शुभारम्भ गर्नुभयो। राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहाल, उपाध्यक्ष लीलाकुमारी भण्डारी तथा प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभाका सदस्यहरू कार्यक्रममा सहभागी हुनुभयो।

सभामुख अर्यालले संसद् भवन परिसरलाई प्राकृतिक रूपमा सुन्दर, हराभरा र आकर्षक बनाउने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएको बताउनुभयो।

उहाँले सांसदहरूले रोपेका बिरुवाको संरक्षण र हेरचाहलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

कार्यक्रममा प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभाका सदस्यहरूले विभिन्न प्रजातिका करिब ५०० वटा बिरुवा रोपेका छन्।

नेपालले पर्यटनलाई अर्थतन्त्रको प्रमुख आधार बनाउने लक्ष्य राख्दै आएको भए पनि त्यसका लागि स्पष्ट दीर्घकालीन नीति, प्रभावकारी पूर्वाधार र प्रतिस्पर्धी सेवा प्रणाली आवश्यक छ।

सभामुख अर्यालले उठाउनुभएको ५० वर्षको दृष्टिकोण यही कारणले महत्वपूर्ण देखिन्छ। पर्यटन क्षेत्रमा गरिने लगानी र कानुनी सुधारको परिणाम तत्काल मात्र होइन, आगामी पुस्ताले समेत उपयोग गर्ने गरी संरचना निर्माण गर्नुपर्ने हुन्छ।

तर दीर्घकालीन सोचलाई व्यवहारमा उतार्न कानुन निर्माण मात्र पर्याप्त हुनेछैन। त्यसका लागि सरकार, निजी क्षेत्र, स्थानीय तह, पर्यटन व्यवसायी, समुदाय र नयाँ पुस्ताबीच निरन्तर सहकार्य आवश्यक पर्नेछ।

अबको चुनौती नेपालमा पर्यटक ल्याउनु मात्र होइन—उनीहरूलाई सुरक्षित, सहज र गुणस्तरीय अनुभव दिलाउँदै पर्यटनबाट स्थानीय समुदाय र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रले दीर्घकालीन लाभ प्राप्त गर्ने प्रणाली निर्माण गर्नु हो।

Originally published on abcnews.com.np.