काठमाडौं । साताको पहिलो कारोबार दिन सोमबार नेपाली सेयर बजारमा सामान्य गिरावट देखिएको छ। बजारको समग्र सूचक नेप्से २.२५ अंकले घटेर २,६४१.५८ विन्दुमा झरे पनि कारोबार रकम भने साढे ५ अर्ब रुपैयाँभन्दा माथि कायम रह्यो। यसले बजारमा बिक्रीको दबाब देखिए पनि लगानीकर्ताको सक्रियता कमजोर भइनसकेको संकेत गरेको छ।

सोमबार २०२ कम्पनीको सेयर मूल्य घट्दा ७० कम्पनीको मूल्य बढेको छ भने ६ कम्पनीको मूल्य स्थिर रह्यो। मूल्य घट्ने कम्पनीको संख्या बढ्ने कम्पनीभन्दा निकै धेरै भए पनि कारोबार रकम ५ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँभन्दा माथि रहनुले बजारबाट पैसा पूर्ण रूपमा बाहिरिन थालेकोभन्दा पनि लगानीकर्ताबीच क्षेत्र र कम्पनी छनोटमा विभाजन बढेको देखिन्छ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्जका अनुसार सोमबार एक करोड १९ लाख २४ हजार कित्ता सेयर ५६ हजार ७२१ पटक कारोबार भए। दिनभरमा कुल ५ अर्ब ५२ करोड ८ लाख १६ हजार रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ।

बजार सूचकमा आएको गिरावट र कारोबार रकमको तुलनात्मक रूपमा बलियो अवस्थालाई हेर्दा सोमबारको कारोबारलाई तत्काल ठूलो ‘बियरिस’ संकेतभन्दा पनि मुनाफा बुकिङ, क्षेत्रगत रोटेसन तथा बजारको अल्पकालीन करेक्सन का रूपमा बुझ्न सकिने अवस्था देखिन्छ।

सूचक घट्यो, तर कारोबार सुस्ताएन

सोमबारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष नेप्सेमा आएको सामान्य गिरावटसँगै कारोबार रकम उच्च रहनु हो।

बजार २.२५ अंकले घटेर २,६४१.५८ विन्दुमा पुगेको छ। सूचकमा आएको गिरावटको आकार हेर्दा बजारमा ठूलो बिक्री आतंक देखिएको छैन। तर मूल्य घट्ने कम्पनीको संख्या २०२ पुग्नुले अधिकांश कम्पनीमा बिक्रीको दबाब भने रहेको देखाउँछ।

यसको अर्थ बजारका केही ठूला वा बढी कारोबार भएका कम्पनीमा भएको कारोबारले कुल रकमलाई माथि राखेको हुन सक्छ, जबकि व्यापक रूपमा धेरै कम्पनीको मूल्यमा दबाब परेको देखिन्छ।

अर्थात्, बजारको ‘इन्डेक्स’ र बजारको ‘ब्रेड्थ’ बीच केही फरक तस्वीर देखिएको छ।

नेप्से थोरै अंकले मात्र घटेको भए पनि घट्ने कम्पनीको संख्या बढ्ने कम्पनीभन्दा झन्डै तीन गुणा रहेको छ। यसलाई लगानीकर्ताले विशेष रूपमा ध्यान दिनुपर्ने संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ।

२०२ कम्पनी घट्दा ७० मात्र बढे

सोमबारको बजारमा ७० कम्पनीको मूल्य बढेको छ भने २०२ कम्पनीको मूल्य घटेको छ।

यो तथ्यांकले बजारको समग्र धार सकारात्मकभन्दा नकारात्मक रहेको देखाउँछ। तर केही कम्पनीमा आएको उल्लेखनीय खरिद चापका कारण सूचकको गिरावट भने सीमित रह्यो।

यसले अहिलेको बजारमा सबै कम्पनी समान गतिमा चलिरहेका छैनन् भन्ने देखाउँछ। लगानीकर्ताको रुचि केही निश्चित कम्पनी, क्षेत्र वा कथामा केन्द्रित हुन थालेको हुन सक्छ।

बजारको यस्तो अवस्थामा केवल नेप्से सूचक हेरेर निर्णय गर्नु पर्याप्त हुँदैन। सेयर बजारको चौडाइ, कारोबारको वितरण, क्षेत्रगत प्रदर्शन, कारोबार रकम र व्यक्तिगत कम्पनीको वित्तीय अवस्थालाई समेत सँगसँगै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

सोमबारको कुल कारोबार रकम ५ अर्ब ५२ करोड ८ लाख १६ हजार रुपैयाँ पुगेको छ।

बजार घटेको दिन पनि ५ अर्बभन्दा बढीको कारोबार हुनु लगानीकर्ताको बजारप्रतिको चासो अझै उच्च रहेको संकेत हो। बजारमा बिक्रीकर्ता सक्रिय भए पनि खरिदकर्ता पूर्ण रूपमा पछि हटेका छैनन्।

कुल १ करोड १९ लाख २४ हजार कित्ता सेयर कारोबार हुनु र कारोबार संख्या ५६ हजार ७२१ पटक पुग्नुले पनि बजारमा पर्याप्त गतिविधि रहेको देखाउँछ।

यसलाई दुई कोणबाट हेर्न सकिन्छ।

पहिलो, मूल्य केही माथि पुगेका कम्पनीमा लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न बिक्री गरिरहेका हुन सक्छन्।

दोस्रो, बजारमा आएको कमजोरीलाई अवसरका रूपमा लिएर अर्को समूहका लगानीकर्ताले खरिद गरिरहेका हुन सक्छन्।

यस्तो अवस्थामा कारोबार रकम उच्च रहनु बजार पूर्ण रूपमा कमजोर भएको प्रमाण होइन। बरु बजारमा स्वामित्व परिवर्तन र पूँजीको पुनःवितरण भइरहेको अवस्था पनि हुन सक्छ।

प्रतिकित्ता औसत कारोबार करिब ४६३ रुपैयाँ

सोमबारको कारोबार रकम र कारोबार भएको कित्तालाई आधार मान्दा औसत कारोबार मूल्य करिब ४६३ रुपैयाँ प्रतिकित्ता आसपास पर्छ।

तर यो औसतले कुनै एउटा कम्पनीको वास्तविक सेयर मूल्य जनाउँदैन। विभिन्न मूल्य भएका कम्पनीको ठूलो संख्यामा कारोबार भएकाले यो केवल कुल कारोबार रकमलाई कुल कारोबार कित्ताले भाग गर्दा आउने औसत हो।

यसले बजारमा उच्च मूल्यका सेयरदेखि तुलनात्मक रूपमा कम मूल्य भएका कम्पनीसम्म विभिन्न प्रकारका स्टकमा कारोबार भएको संकेत गर्छ।

सर्किट ब्रेकले केही कम्पनीमा छुट्टै उत्साह देखायो

समग्र बजार कमजोर भए पनि केही कम्पनीमा भने लगानीकर्ताको आकर्षण बलियो देखिएको छ।

सोमबार सर्वोत्तम सिमेन्ट र माउन्ट एभरेस्ट पावर कम्पनीको सेयर मूल्यमा सकारात्मक सर्किट ब्रेक लागेको छ।

बजारको समग्र दिशा नकारात्मक हुँदा पनि कुनै कम्पनीमा सकारात्मक सर्किट लाग्नुले बजारमा कम्पनीविशेषको कथा र अपेक्षाले ठूलो भूमिका खेलिरहेको देखाउँछ।

त्यस्तै रिलायन्स स्पिनिङ मिल्स, सगरमाथा जलविद्युत् तथा लक्ष्मी उन्नति कोष लगायतका कम्पनीका लगानीकर्ताले पनि तुलनात्मक रूपमा राम्रो प्रदर्शन पाएका छन्।

यसबाट अहिलेको बजारमा ‘इन्डेक्स बढ्यो वा घट्यो’ भन्ने एउटै सूचकभन्दा कुन कम्पनीमा पैसा गइरहेको छ र कुन कम्पनीबाट पैसा बाहिरिँदैछ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बन्दै गएको देखिन्छ।

जलविद्युत् क्षेत्रमा सकारात्मक संकेत

समूहगत सूचकमा सोमबार जलविद्युत् समूह सकारात्मक देखिएको छ।

नेपाली सेयर बजारमा जलविद्युत् क्षेत्र लामो समयदेखि लगानीकर्ताको प्रमुख आकर्षणको क्षेत्र रहँदै आएको छ। आयोजना निर्माण, विद्युत् उत्पादन, विद्युत् बिक्री, आम्दानीको स्थिरता तथा भविष्यमा ऊर्जा क्षेत्रको विस्तारसँग जोडेर यस क्षेत्रका कम्पनीलाई हेर्ने गरिन्छ।

सोमबार समग्र बजार कमजोर हुँदा जलविद्युत् समूह सकारात्मक रहनुले लगानीकर्ताको पैसा बैंकिङ तथा अन्य परम्परागत क्षेत्रबाट केही हदसम्म हाइड्रोतर्फ सरेको हुन सक्ने संकेत दिन्छ।

तर एउटा कारोबार दिनको प्रदर्शनलाई आधार बनाएर सम्पूर्ण जलविद्युत् क्षेत्रको दीर्घकालीन प्रवृत्ति निष्कर्ष निकाल्नु भने उपयुक्त हुँदैन।

उत्पादन तथा प्रशोधन समूह पनि बढ्यो

सोमबार उत्पादन तथा प्रशोधन समूह पनि सकारात्मक रह्यो।

बजारमा उत्पादनमूलक कम्पनीप्रतिको आकर्षण बढ्नु नेपाली सेयर बजारको क्षेत्रगत विविधीकरणका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। विगतमा बैंकिङ तथा जलविद्युत् कम्पनीमा अत्यधिक केन्द्रित हुने गरेको बजारमा उत्पादन तथा वास्तविक अर्थतन्त्रसँग जोडिएका कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको चासो बढ्नु सकारात्मक संकेत हुन सक्छ।

यद्यपि उत्पादनमूलक कम्पनीको मूल्यांकन गर्दा बजारमा चलिरहेको मूल्यभन्दा कम्पनीको वास्तविक आम्दानी, नाफा, ऋण, उत्पादन क्षमता, बजार हिस्सा र भविष्यको विस्तार योजनालाई आधार बनाउनु आवश्यक हुन्छ।

म्युचुअल फन्ड र व्यापार समूहमा पनि वृद्धि

सोमबार म्युचुअल फन्ड, अन्य तथा व्यापार समूह पनि सकारात्मक रहे।

म्युचुअल फन्ड समूहमा आएको सकारात्मक चालले संस्थागत तथा सामूहिक लगानीसँग सम्बन्धित उपकरणमा पनि केही माग रहेको संकेत गर्छ।

त्यस्तै व्यापार समूहमा आएको वृद्धि पनि बजारको समग्र कमजोरीबीच केही निश्चित क्षेत्रप्रति लगानीकर्ताको रुचि रहेको उदाहरण हो।

तर बाँकी अधिकांश समूहगत सूचक घटेकाले बजारको समग्र धार भने अझै मिश्रितभन्दा बढी कमजोर देखिएको छ।

बैंकिङ र वित्तीय क्षेत्रमा दबाब

समूहगत सूचकको ठूलो हिस्सा नकारात्मक रहनुले बजारमा व्यापक बिक्री चाप रहेको देखाउँछ।

नेपाली बजारमा बैंकिङ तथा वित्तीय क्षेत्रको बजार पूँजीकरण ठूलो भएकाले यी क्षेत्रका कम्पनीको मूल्यमा आएको परिवर्तनले नेप्से सूचकलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।

त्यसैले आगामी कारोबारमा बैंकिङ तथा वित्तीय कम्पनीमा खरिद चाप फर्किन्छ कि बिक्री दबाब जारी रहन्छ भन्ने विषय नेप्सेको दिशाका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

विशेषगरी बजारको सूचक २,६००–२,७०० विन्दुको आसपास रहँदा लगानीकर्ताले छोटो अवधिको मूल्य उतारचढावभन्दा पनि कम्पनीको वित्तीय विवरण, ब्याजदरको अवस्था, तरलता र समग्र आर्थिक गतिविधिलाई ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

बजारमा ‘सेलेक्टिभ बाइङ’ को अवस्था ?

सोमबारको कारोबारलाई हेर्दा बजारमा सेलेक्टिभ बाइङ अर्थात् सबै कम्पनीभन्दा केही निश्चित कम्पनी तथा क्षेत्रप्रति मात्र खरिद चाप रहेको संकेत देखिन्छ।

यसको एउटा प्रमाण हो—समग्र नेप्से घटेको छ, घट्ने कम्पनीको संख्या धेरै छ, तर केही कम्पनीमा सकारात्मक सर्किटसमेत लागेको छ।

यस्तो बजारमा लगानीकर्ताको व्यवहार सामान्यतः दुई प्रकारको हुन्छ।

एक समूहले मूल्य बढिसकेका कम्पनीमा नाफा बुक गर्छ।

अर्को समूहले बजारमा आएको गिरावटलाई निश्चित कम्पनीमा प्रवेश गर्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्छ।

यसरी पूँजी एक क्षेत्रबाट अर्को क्षेत्रमा सर्दा नेप्से धेरै नबढे पनि केही कम्पनीमा तीव्र मूल्य वृद्धि देखिन सक्छ।

बजारको ब्रेड्थले दिएको संकेत

सोमबारको कारोबारमा सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने तथ्यांकमध्ये एउटा बजारको ब्रेड्थ हो।

७० कम्पनी बढ्दा २०२ कम्पनी घटेका छन्। अर्थात् मूल्य बढ्नेभन्दा घट्ने कम्पनीको संख्या धेरै छ।

यो तथ्यांकले बजारको आन्तरिक शक्ति कमजोर रहेको संकेत गर्छ।

यदि आगामी दिनमा पनि घट्ने कम्पनीको संख्या लगातार बढिरह्यो र कारोबार रकमसहित बिक्री दबाब विस्तार हुँदै गयो भने बजारमा थप करेक्सनको जोखिम बढ्न सक्छ।

तर यदि नेप्से केही समय स्थिर रहँदा घट्ने कम्पनीको संख्या घट्दै जान्छ र कारोबार रकम बढ्दै जान्छ भने त्यसलाई बजारमा पुनः खरिदकर्ताको सक्रियता बढिरहेको संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ।

त्यसैले अबको केही कारोबार दिनमा इन्डेक्सभन्दा बजारको ब्रेड्थ महत्वपूर्ण सूचक बन्न सक्छ।

अब लगानीकर्ताले के हेर्ने ?

सोमबारको कारोबारपछि लगानीकर्ताका लागि मुख्य प्रश्न बजार घट्यो कि बढ्यो भन्ने मात्र होइन। आगामी कारोबारमा बजारको कमजोरी टिक्छ कि पुनः खरिद चाप आउँछ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।

त्यसका लागि कम्तीमा पाँचवटा पक्षमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

पहिलो—कारोबार रकम। बजार घट्दा कारोबार रकम लगातार बढ्दै जान्छ भने बिक्री दबाब बलियो भएको संकेत हुन सक्छ। तर कारोबार रकम घट्दै जाँदा सूचक स्थिर रह्यो भने बिक्री दबाब कमजोर हुँदै गएको हुन सक्छ।

दोस्रो—बजारको ब्रेड्थ। २०२ कम्पनी घटेको अवस्थामा आगामी दिनमा यो संख्या घट्छ कि बढ्छ भन्नेले बजारको आन्तरिक अवस्था देखाउनेछ।

तेस्रो—क्षेत्रगत रोटेसन। जलविद्युत्, उत्पादन, व्यापार र म्युचुअल फन्डमा देखिएको सकारात्मकता टिक्छ कि अन्य क्षेत्रमा पनि विस्तार हुन्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण छ।

चौथो—ठूला कम्पनीको प्रदर्शन। बजार पूँजीकरण धेरै भएका कम्पनीमा बिक्री चाप आयो भने नेप्से सूचकमा त्यसको प्रभाव बढी पर्न सक्छ।

पाँचौँ—कम्पनीको आधारभूत अवस्था। छोटो अवधिको बजार चालभन्दा कम्पनीको नाफा, प्रतिफल, ऋण, नगद प्रवाह, व्यवस्थापन र भविष्यको व्यवसायिक सम्भावना दीर्घकालीन लगानीका लागि निर्णायक हुन्छ।

बजार घट्यो भन्दैमा सबै सेयर सस्तो हुँदैन

बजारमा सामान्य गिरावट आउँदा धेरै लगानीकर्ताले ‘डिप’ लाई खरिद अवसरका रूपमा हेर्ने गर्छन्। तर बजार सूचक केही अंक घट्दैमा सबै कम्पनीको मूल्य आकर्षक भएको निष्कर्ष निकाल्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

कुनै कम्पनीको सेयर मूल्य घटेको हुन सक्छ, तर त्यसको आम्दानी र नाफाको तुलनामा मूल्य अझै महँगो हुन सक्छ। त्यस्तै कुनै कम्पनीको मूल्य तुलनात्मक रूपमा स्थिर देखिए पनि भविष्यको आम्दानीमा समस्या हुन सक्छ।

त्यसैले नेप्से घट्यो = सेयर सस्तो भयो भन्ने सरल समीकरण सही हुँदैन।

लगानीकर्ताले मूल्यसँगै कम्पनीको वित्तीय अवस्था र मूल्यांकन हेर्नुपर्छ।

अहिलेको बजार : डराउने कि अवसर खोज्ने ?

सोमबारको तथ्यांकले तत्काल बजारमा ठूलो आतंक देखाएको छैन। नेप्सेमा आएको गिरावट केवल २.२५ अंकमा सीमित छ र कारोबार रकम ५ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँभन्दा माथि छ।

तर घट्ने कम्पनीको संख्या २०२ पुग्नुले बजारभित्र बिक्री दबाब व्यापक रहेको देखाउँछ।

त्यसैले अहिलेको बजारलाई न त पूर्ण रूपमा बुलिस भन्न मिल्छ, न त एउटा दिनको गिरावटका आधारमा बियरिस बजार सुरु भयो भन्न मिल्छ।

बरु अहिलेको अवस्था करेक्सन र पुनः पोजिसनिङको चरण जस्तो देखिन्छ।

केही लगानीकर्ता नाफा सुरक्षित गरिरहेका छन् भने केहीले कमजोर मूल्यमा नयाँ अवसर खोजिरहेका छन्। यही कारण बजार सूचक सीमित दायरामा रहे पनि कारोबार रकम उल्लेखनीय छ।

अबको कारोबारमा २,६४१ विन्दुको आसपास बजारले कस्तो व्यवहार गर्छ भन्ने महत्वपूर्ण हुनेछ। सूचकले स्थिरता कायम राख्दै पुनः माथितर्फ गति लिन खोजेमा सोमबारको गिरावटलाई सामान्य करेक्सनका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।

तर लगातार धेरै कम्पनीको मूल्य घटिरह्यो, कारोबार रकम बिक्रीतर्फ केन्द्रित भयो र ठूला कम्पनीमा समेत दबाब बढ्यो भने बजारमा थप कमजोरीको सम्भावना बढ्न सक्छ।

त्यसैगरी जलविद्युत् तथा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा देखिएको सकारात्मकता आगामी दिनमा पनि टिक्यो भने बजारको क्षेत्रगत रोटेसनले सूचकलाई समर्थन गर्न सक्छ।

अहिलेका लागि बजारले लगानीकर्तालाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—समग्र बजारभन्दा कम्पनी र क्षेत्र छनोट महत्वपूर्ण हुँदै गएको छ।

 सामान्य गिरावटभित्र लुकेको मिश्रित संकेत

साताको पहिलो कारोबार दिन नेप्से २.२५ अंक घटेर २,६४१.५८ विन्दुमा पुगेको छ। २०२ कम्पनीको मूल्य घटेको र ७० कम्पनीको बढेको तथ्यांकले बजारको आन्तरिक धार कमजोर रहेको देखाउँछ।

तर अर्कोतर्फ ५ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार, १ करोड १९ लाखभन्दा बढी कित्ता सेयरको कारोबार र ५६ हजारभन्दा बढी कारोबार संख्याले बजारमा लगानीकर्ताको सहभागिता भने बलियो रहेको संकेत गर्छ।

सर्वोत्तम सिमेन्ट र माउन्ट एभरेस्ट पावरमा सकारात्मक सर्किट, जलविद्युत् तथा उत्पादन समूहको वृद्धि र केही निश्चित कम्पनीमा देखिएको खरिद चापले बजारमा अवसर खोज्ने लगानीकर्ता अझै सक्रिय रहेको देखाउँछ।

त्यसैले सोमबारको कारोबारलाई ‘बजार बिग्रियो’ भन्ने संकेतका रूपमा भन्दा ‘बजारभित्र शक्ति पुनः बाँडफाँट भइरहेको छ’ भन्ने संकेतका रूपमाहेर्न सकिन्छ।

अब निर्णायक कुरा आगामी केही कारोबार दिनमा देखिने प्रवृत्ति हो। नेप्सेले स्थिरता कायम गर्छ, बजारको ब्रेड्थ सुधारिन्छ र कारोबार रकम सकारात्मक दिशामा विस्तार हुन्छ भने हालको कमजोरी सामान्य करेक्सनमा सीमित हुन सक्छ। तर बिक्री दबाब थप फराकिलो हुँदै गएमा थप सावधानी आवश्यक हुनेछ।

लगानीकर्ताका लागि अहिलेको मुख्य रणनीति बजारको हल्लाभन्दा तथ्यांक, कम्पनीको आधारभूत अवस्था र जोखिम व्यवस्थापनमा केन्द्रित हुनु हो।

Originally published on abcnews.com.np.