नयाँदिल्ली । नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रमा हिमनदी खस्दा आएको मानिएको विनाशकारी बाढीपछि भारतले नेपाल र चीनसँग सीमा जोडिएका आफ्ना हिमाली क्षेत्रमा रहेका हिमनदी तथा हिमनदीजन्य तालको निगरानी बढाएको छ।

भारतको उत्तराखण्ड राज्यका विपद् व्यवस्थापनमन्त्री मदन कौशिकका अनुसार नेपालसँग सीमा जोडिएको र भौगोलिक अवस्था पनि समान भएकाले सम्बन्धित निकायलाई राज्यका हिमनदी तथा पहिचान भएका हिमनदीजन्य तालहरूको निगरानी गर्न निर्देशन दिइएको छ।

‘नेपालसँग हाम्रो सीमा जोडिएको र भौगोलिक अवस्था पनि समान भएकाले हामीले सम्बन्धित विभागलाई यस क्षेत्रका सबै हिमनदी र ज्ञात हिमनदीजन्य तालको निगरानी गर्न निर्देशन दिएका छौँ,’ कौशिकले एएफपीसँग भनेका छन्।

उनका अनुसार सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै सम्बन्धित टोलीलाई सतर्क रहन तथा राज्यका अन्य क्षेत्रमा समेत यस्तै प्रकृतिको जोखिम उत्पन्न भइरहेको छ कि छैन भनेर निगरानी गर्न भनिएको छ।

उत्तराखण्डमा १,२६६ हिमनदीजन्य ताल

सरकारी तथ्यांकअनुसार उत्तराखण्डमा मात्रै १ हजार २ सय ६६ वटा हिमनदीजन्य ताल रहेका छन्। ठूलो संख्यामा यस्ता ताल रहेकाले उत्तराखण्डलाई भारतको संवेदनशील पारिस्थितिक क्षेत्रमध्ये एक मानिन्छ।

नेपाल–तिब्बत सीमामा बुधबार आएको बाढीको प्रारम्भिक वैज्ञानिक विश्लेषणले पनि उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको हिमनदी खसाइ, त्यससँगै आएको बरफ, चट्टान र लेदोको तीव्र प्रवाह तथा नदी प्रणालीमा अचानक बढेको पानीको बहावलाई घटनासँग जोडेको छ।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (USGS) को प्रारम्भिक विवरणअनुसार उक्त विपत्ति हिमनदी खस्दा उत्पन्न भएको लेदोसहितको तीव्र बहावसँग सम्बन्धित रहेको बताइएको छ।

जलवायु परिवर्तनले बढाउँदैछ जोखिम

हिमनदी खस्नुको यकिन कारण भने अझै स्पष्ट भइसकेको छैन। तर वैज्ञानिकहरूले जलवायु परिवर्तनका कारण विश्वभर हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिरहेका कारण हिमाली क्षेत्रमा हिमनदीजन्य विपद्को जोखिम बढिरहेको बताएका छन्।

हिमाली हिमनदीहरूबाट विश्वका करिब दुई अर्ब मानिसले पानीको स्रोत प्राप्त गर्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ। त्यसैले हिमनदीमा हुने परिवर्तन केवल हिमाली क्षेत्रमा सीमित विषय नभई करोडौँ मानिसको पानी, कृषि र जीविकासँग जोडिएको विषय हो।

हिमनदी पग्लिँदै जाँदा कतिपय स्थानमा हिमनदीजन्य ताल विस्तार हुन सक्छन्। प्राकृतिक रूपमा बनेका यस्ता ताललाई कमजोर संरचनाले थामेको अवस्थामा अचानक पानी बाहिरिँदा तल्लो तटीय क्षेत्रमा तीव्र बाढी आउन सक्ने जोखिम रहन्छ।

नेपालमा आएको भोटेकोशी बाढीले हिमाली क्षेत्रमा रहेको सीमापार विपद् जोखिमलाई समेत उजागर गरेको छ।

उच्च हिमाली क्षेत्रमा सुरु भएको घटना केही मिनेटमै तल्लो क्षेत्रमा विनाशकारी बाढीका रूपमा पुग्न सक्ने भएकाले जोखिम पहिचान, निरन्तर निगरानी र पूर्वसूचना प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

नेपाल, भारत र चीनबीच हिमनदी तथा हिमतालसम्बन्धी वैज्ञानिक सूचना, स्याटलाइट डाटा र पूर्वचेतावनी प्रणालीमा सहकार्य बढाउन सके यस्ता विपद्का सम्भावित मानवीय क्षति न्यूनीकरण गर्न महत्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्छ।

भोटेकोशीको विपत्तिले दिएको सन्देश स्पष्ट छ—हिमालमा देखिएको परिवर्तनको प्रभाव सीमाभन्दा धेरै टाढासम्म पुग्न सक्छ। त्यसैले हिमनदी र हिमतालको निगरानी पनि राष्ट्रिय सीमाभन्दा बाहिरको साझा सुरक्षा विषय बन्न आवश्यक देखिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.