काठमाडौं । इजिप्टको राजधानी कायरोस्थित एक अदालतले चर्चित टेलिभिजन प्रस्तोता सारा खलिफासहित १२ जनालाई मृत्युदण्डको फैसलासुनाएको छ। लागुऔषध उत्पादन तथा तस्करीका लागि संगठित आपराधिक सञ्जाल सञ्चालन गरेको अभियोगमा उनीहरूलाई दोषी ठहर गर्दै अदालतले फाँसीको सजाय सुनाएको हो।

३९ वर्षीया खलिफा इजिप्टमा अपराध तथा सुरक्षा विषयमा केन्द्रित टेलिभिजन कार्यक्रम ‘मिसन इम्पोसिबल’ सञ्चालन गरेकी प्रस्तोता हुन्। टेलिभिजनबाहेक उनी सौन्दर्य शल्यक्रिया क्लिनिक र कार्यक्रम व्यवस्थापनसम्बन्धी व्यवसायमा समेत संलग्न रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

२८ जनाविरुद्ध चलेको थियो मुद्दा

यो मुद्दामा कुल २८ जना प्रतिवादी थिए। अभियोजन पक्षका अनुसार उनीहरूले विदेशबाट लागुऔषध उत्पादनमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ इजिप्टमा ल्याउने, त्यसबाट कृत्रिम अर्थात् सिन्थेटिक लागुऔषध उत्पादन गर्ने र बजारमा बिक्रीका लागि वितरण गर्ने संगठित सञ्जाल बनाएका थिए।

अभियोजनका अनुसार सञ्जालभित्र कामको विभाजनसमेत गरिएको थियो। केही व्यक्तिको जिम्मेवारी विदेशबाट कच्चा पदार्थ ल्याउने, केहीको उत्पादन गर्ने र अन्यको तयार लागुऔषध वितरण गर्ने रहेको दाबी गरिएको थियो। लागुऔषध उत्पादन तथा भण्डारणका लागि आवासीय भवन प्रयोग गरिएको अनुसन्धानबाट खुलेको सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।

अदालतले १२ जनालाई मृत्युदण्ड सुनाउनुका साथै ९ जनालाई आजीवन कारावासको सजाय सुनाएको छ भने ७ जनालाई सफाइ दिएको छ। दुई जना अभियुक्त भने फरार रहेको र उनीहरूलाई यात्रा प्रतिबन्ध तथा निगरानी सूचीमा राखिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

७५० किलोभन्दा बढी लागुऔषध बरामद

अनुसन्धानका क्रममा ठूलो परिमाणमा लागुऔषध तथा त्यसको उत्पादनमा प्रयोग हुने सामग्री बरामद गरिएको थियो।

अधिकारीहरूले ७५० किलोग्रामभन्दा बढी सिन्थेटिक लागुऔषध र उत्पादनका लागि प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ बरामद गरेको अभियोजन पक्षले जनाएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले लागुऔषध उत्पादनका लागि प्रयोग गरिएको भनिएका दुईवटा अपार्टमेन्टसमेत फेला पारेका थिए।

त्यस क्रममा लाइसेन्स नभएका हतियार र गोलाबारुद पनि बरामद भएको थियो। यसै कारण मुद्दा केवल लागुऔषध उत्पादन तथा तस्करीमा सीमित नरही अवैध हतियार राखेको अभियोगसँग समेत जोडिएको थियो।

अदालतमा अभियोजन पक्षले प्रतिवादीहरूविरुद्ध विभिन्न किसिमका प्रमाण प्रस्तुत गरेको थियो।

मुद्दामा २० जना साक्षीको बयान लिइएको थियो। त्यसबाहेक कुराकानी, फोटो, भिडियो तथा अन्य विद्युतीय प्रमाण पनि अदालतमा पेस गरिएको थियो। अभियोजन पक्षले यी प्रमाणले कथित आपराधिक सञ्जालको संरचना, भूमिकाको बाँडफाँट र गतिविधिबारे जानकारी दिने दाबी गरेको थियो।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार सञ्जालका सदस्यहरूले विदेशबाट कच्चा पदार्थ ल्याउनेदेखि लागुऔषध तयार पार्ने र वितरण गर्ने चरणसम्म अलग–अलग भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

सारा खलिफाको दाबी– ‘म निर्दोष छु’

तर टेलिभिजन प्रस्तोता सारा खलिफाले भने आफूविरुद्ध लगाइएको आरोप अस्वीकार गर्दै आएकी छन्।

अदालतमा बयानका क्रममा उनले आफूले लागुऔषध कारोबारमा संलग्न नभएको दाबी गरेकी थिइन्। उनले आफूले जीवनमा पहिलोपटक लागुऔषध प्रहरीको लागुऔषध नियन्त्रण निकायको कार्यालयमा तस्बिर खिच्ने क्रममा मात्रै देखेको बताएको राज्य सञ्चालित सञ्चारमाध्यमलाई उद्धृत गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

फैसला सुनाइँदा उनले आफू निर्दोष रहेको बताउँदै अदालतसमक्ष आफ्नो बचाउ गरेकी थिइन्। उनका वकिलले पनि फैसला पुनरावेदनमार्फत उल्टिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

खलिफालाई यस मुद्दामा पक्राउ गरिएको समय अप्रिल २०२५ रहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

मृत्युदण्डअघि ‘ग्र्यान्ड मुफ्ती’को राय किन?

इजिप्टको न्यायिक प्रक्रियामा मृत्युदण्डसम्बन्धी मुद्दामा अदालतले फैसला गर्नुअघि देशका ग्र्यान्ड मुफ्तीबाट धार्मिक राय लिनुपर्ने व्यवस्था छ।

यो राय कानुनी रूपमा अदालतलाई बाध्यकारी भने हुँदैन। तर मृत्युदण्डको फैसला सुनाउनुअघि यस्तो राय लिनु प्रक्रियागत आवश्यकता हो। यही कारण अदालतले यस मुद्दामा पनि प्रारम्भिक रूपमा मृत्युदण्डको फैसला गरेपछि ग्र्यान्ड मुफ्तीसमक्ष रायका लागि पठाएको थियो। राय प्राप्त भएपछि कायरोको आपराधिक अदालतले मृत्युदण्डको फैसला औपचारिक रूपमा सुनाएको हो।

यसले गर्दा प्रारम्भिक फैसला र अन्तिम रूपमा अदालतबाट फैसला सुनाइने प्रक्रियाबीच केही समयको अन्तर देखिएको हो।

मृत्युदण्डको फैसला सुनाइए पनि अभियुक्तहरूको कानुनी बाटो पूर्ण रूपमा बन्द भएको छैन।

उनीहरूले इजिप्टको सर्वोच्च आपराधिक पुनरावेदन अदालत अर्थात् कोर्ट अफ क्यासेसनमा फैसला चुनौती दिन सक्छन्। पुनरावेदन प्रक्रियामा अदालतले फैसला कायम राख्न, सजाय परिवर्तन गर्न वा आवश्यक ठानेमा पुनः सुनुवाइको बाटो खोल्न सक्नेछ।

त्यसैले शनिबार सुनाइएको फैसला तत्काल कार्यान्वयन हुने अन्तिम अवस्था भने होइन। मृत्युदण्ड कार्यान्वयनअघि थप कानुनी तथा न्यायिक प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ।

छुट्टै मुद्दामा पनि जेल सजाय

सारा खलिफासहित केही अभियुक्तमाथि अर्को छुट्टै आपराधिक मुद्दा पनि चलेको थियो। उक्त मुद्दामा एक युवकलाई अपहरण तथा कुटपिट गरेको आरोप समावेश थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टअनुसार उक्त छुट्टै मुद्दामा खलिफा र अन्य केही व्यक्तिलाई पाँच वर्षको जेल सजाय सुनाइएको छ।

यसरी अपराधसम्बन्धी टेलिभिजन कार्यक्रममार्फत परिचित बनेकी खलिफा अहिले आफैं ठूलो आपराधिक मुद्दाको केन्द्रमा परेकी छन्।

इजिप्टमा लागुऔषध तस्करी, आतंकवाद, पूर्वनियोजित हत्या लगायतका गम्भीर अपराधमा मृत्युदण्डको व्यवस्था छ। मानवअधिकार संस्थाहरूले भने देशमा मृत्युदण्डसम्बन्धी फैसला र यसको कार्यान्वयनलाई लिएर लामो समयदेखि प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।

यसै पृष्ठभूमिमा सारा खलिफासहित १२ जनालाई सुनाइएको मृत्युदण्डको फैसला इजिप्टमा पछिल्लो समय चर्चामा आएको ठूलो लागुऔषध मुद्दामध्ये एक बनेको छ।

तर उनीहरूविरुद्धका आरोप अदालतबाट प्रमाणित भएको अवस्थामा पनि मृत्युदण्डको फैसला पुनरावेदनको प्रक्रियाबाट गुज्रन बाँकी रहेकाले कानुनी रूपमा अन्तिम रूप प्राप्त गरिसकेको अवस्था होइन।

यो संस्करण एबीसीन्यूज नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय फिचरका रूपमा प्रयोग गर्न मिल्ने गरी तयार गरिएको छ—घटना, अनुसन्धान, प्रमाण, खलिफाको बचाउ, इजिप्टको कानुनी प्रक्रिया र अबको सम्भावित बाटोलाई एउटै कथामा जोडिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.