सिरिक, केश्म र बन्दर अब्बासमा अमेरिकी आक्रमण, इरानको प्रतिक्रिया– ‘कडा प्रतिकार गर्छौं’; तेल निर्यात छुट पनि रद्द
काठमाडौं । हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गइरहेका तीनवटा व्यावसायिक जहाजमाथिको आक्रमणपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानका दक्षिणी तटीय क्षेत्रहरूमा व्यापक सैन्य कारबाही गरेको छ। अमेरिकी सेनाले सिरिक बन्दरगाह, केश्म टापु र बन्दर अब्बास आसपासका सैन्य संरचनामाथि “सटीक र शक्तिशाली हवाई आक्रमण” गरेको जनाएको छ।
यस घटनापछि इरानले अमेरिकाको कदमलाई “स्पष्ट आक्रमण” भन्दै कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ। यससँगै वासिङ्टनले इरानलाई अस्थायी रूपमा दिइएको तेल निर्यातसम्बन्धी छुट (waiver) पनि रद्द गर्ने घोषणा गरेको छ, जसले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था र विश्व ऊर्जा बजारमा नयाँ अनिश्चितता थपिएको छ।
तीन व्यापारिक जहाजमाथिको आक्रमणपछि अमेरिकी प्रतिक्रिया
अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार मंगलबार हर्मुज जलडमरूमध्य पार गरिरहेका तीनवटा व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण भएको थियो।
आक्रमणमा परेका जहाजहरूमा:
- मार्शल टापुमा दर्ता भएको M/T Al Rekayyat
- साउदी अरेबियाको M/T Wedyan
- लाइबेरियामा दर्ता भएको M/T Cyprus Prosperity
रहेका थिए।
अमेरिकाले यी आक्रमणलाई “अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री आवागमनमाथिको गम्भीर खतरा” तथा युद्धविरामको उल्लङ्घन भएको दाबी गरेको छ। यद्यपि, इरानले ती जहाजमाथि आक्रमण गरेको भन्ने आरोपलाई अहिलेसम्म न पुष्टि गरेको छ, न खण्डन।
८० भन्दा बढी लक्ष्यमा अमेरिकी हवाई आक्रमण
CENTCOM ले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार अमेरिकी सेनाले इरानभित्र ८० भन्दा बढी सैन्य लक्ष्यमा उच्च-सटीक (precision) हतियार प्रयोग गरी आक्रमण गरेको जनाएको छ।
आक्रमणका प्रमुख लक्ष्यहरूमा:
- हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली
- कमाण्ड तथा नियन्त्रण केन्द्र
- तटीय राडार प्रणाली
- जहाजविरोधी क्षेप्यास्त्र क्षमता
- हर्मुज क्षेत्रमा रहेका इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) का ६० भन्दा बढी तीव्र गस्ती डुंगा
समावेश रहेको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ।
अमेरिकाका अनुसार यी कारबाहीको उद्देश्य हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक जहाजमाथिको थप आक्रमण रोक्नु हो।
इरानको चेतावनी : “निर्णायक र कडा प्रतिकार हुनेछ”
अमेरिकी आक्रमणपछि इरानको खाताम-अल-अन्बिया केन्द्रीय मुख्यालयले कडा प्रतिक्रिया दिएको छ।
इरानी सेनाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा अमेरिकी कारबाहीलाई “स्पष्ट सैन्य आक्रमण” भन्दै त्यसको “कडा र निर्णायक जवाफ” दिइने चेतावनी दिएको छ।
इरानी सेनाले हर्मुज जलडमरूमध्यको व्यवस्थापनमा कुनै पनि बाह्य हस्तक्षेप स्वीकार्य नहुने स्पष्ट पार्दै भनेको छ:
“व्यापारिक जहाज र तेल ट्यांकरका लागि सुरक्षित मार्ग इस्लामिक गणतन्त्र इरानले तोकेको मार्ग नै हुनेछ।”
तेल निर्यात छुट रद्द
यसैबीच अमेरिकाले जुन १७ मा भएको अस्थायी समझदारी (MoU) अन्तर्गत इरानलाई दिइएको तेल निर्यातसम्बन्धी प्रतिबन्ध छुट (waiver) पनि रद्द गर्ने घोषणा गरेको छ।
अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यो निर्णय जुलाई १७ देखि पूर्ण रूपमा लागू हुनेछ।
वासिङ्टनको दाबी छ कि इरानले समझदारीका सर्तहरू पालना नगरेकाले पुनः आर्थिक प्रतिबन्ध लागू गर्नुपरेको हो।
इरानको कूटनीतिक प्रतिक्रिया
इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले अमेरिकाको निर्णयलाई अन्तर्राष्ट्रिय समझदारीको “स्पष्ट उल्लङ्घन” भनेका छन्।
उनले सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूर्व ट्विटर) मा लेख्दै अमेरिकाले बारम्बार सम्झौता उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाए।
उनका अनुसार इरानले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा र हितको रक्षा गर्न आवश्यक र निर्णायक कदम चाल्नेछ।
युद्धविराम संकटमा
मध्यपूर्व मामिलाका विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारी पूर्ण शान्ति सम्झौता नभई केवल युद्धविरामको व्यवस्था मात्र भएकाले यस्ता सैन्य झडप पुनः दोहोरिन सक्ने जोखिम अझै उच्च रहेको छ।
विश्लेषकहरूको भनाइमा अन्तिम राजनीतिक सहमति नहुँदासम्म साना घटनाले पनि ठूलो क्षेत्रीय द्वन्द्वको रूप लिन सक्ने सम्भावना रहन्छ।
विश्व बजारमा असर पर्ने चिन्ता
हर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हो। विश्वमा समुद्री मार्गबाट हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा यही जलडमरूमध्य हुँदै ओसारपसार हुने भएकाले यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजार, ढुवानी लागत र विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।
यस घटनाक्रमले मध्यपूर्वमा फेरि तनाव चुलिएको संकेत दिएको छ, र आगामी दिनमा अमेरिका–इरान सम्बन्ध कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने विषयमा विश्व समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्