रोम — इजरायल र लेबनानबीच दक्षिण लेबनानमा जारी युद्ध अन्त्य गर्ने र इजरायली सेना फिर्ता गर्ने उद्देश्यसहित अमेरिकी मध्यस्थतामा इटालीको राजधानी रोममा उच्चस्तरीय वार्ता पुनः सुरु भएको छ। दुई दिनसम्म चल्ने वार्तामा युद्धविराम कार्यान्वयन, दक्षिण लेबनानको सुरक्षा व्यवस्था तथा हिजबुल्लाहको निःशस्त्रीकरणसम्बन्धी रूपरेखा तयार पार्ने प्रयास गरिने भए पनि तत्कालै ठोस सहमति हुने सम्भावना भने न्यून देखिएको छ।

मार्च २ मा इजरायल र हिजबुल्लाहबीच पुनः युद्ध चर्किएपछि अमेरिकाले दुवै पक्षलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउने प्रयास गर्दै आएको छ। तर इरान समर्थित हिजबुल्लाहले अमेरिकी पहलप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै आएको छ। हिजबुल्लाहको धारणा छ कि युद्ध अन्त्य गराउने वास्तविक दबाब अमेरिकामाथि इरानले मात्रै सिर्जना गर्न सक्छ।

इरान–अमेरिका सहमतिमा पनि देखियो असर

गत महिना अमेरिका र इरानबीच भएको अन्तरिम समझदारीमा लेबनानको युद्ध अन्त्य गर्ने विषय पनि समेटिएको थियो। तर पछिल्लो सातादेखि फारसको खाडी क्षेत्रमा अमेरिका र इरानबीच तनाव पुनः बढेपछि उक्त समझदारी नै प्रभावित बनेको विश्लेषण गरिएको छ।

यसले लेबनान युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयासमा पनि अनिश्चितता थपेको छ।

१० किलोमिटर ‘बफर जोन’ मा इजरायली सेना

हाल इजरायली सेनाले आफ्नो उत्तरी सीमासँग जोडिएको दक्षिण लेबनानको करिब १० किलोमिटर भित्री क्षेत्रमा ‘सुरक्षा बफर जोन’ स्थापना गरी नियन्त्रण कायम राखेको छ।

इजरायलले हिजबुल्लाहबाट उत्तरी इजरायलमाथि हुन सक्ने रकेट तथा सीमापार आक्रमण रोक्न यस्तो सुरक्षा क्षेत्र आवश्यक रहेको दाबी गर्दै आएको छ।

तर लेबनानले यसलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको हस्तक्षेप भन्दै तत्काल फौज फिर्ता गर्न माग गरिरहेको छ।

अमेरिकी प्रस्ताव : हिजबुल्लाह निःशस्त्रीकरण, सेना परिचालन र इजरायली फिर्ती

गत जुन २६ मा वासिङ्टनमा भएको छलफलपछि तयार गरिएको प्रारम्भिक सहमतिको रूपरेखामा लेबनान युद्ध अन्त्य, हिजबुल्लाहसहित सशस्त्र समूहहरूको निःशस्त्रीकरण, दक्षिण लेबनानमा लेबनानी सेना परिचालन तथा चरणबद्ध रूपमा इजरायली सेना फिर्ता गर्ने प्रस्ताव समावेश गरिएको थियो।

तर प्रस्ताव सार्वजनिक भएयता पनि इजरायलले हवाई आक्रमण जारी राखेको छ भने हिजबुल्लाहले आफूलाई निःशस्त्रीकरण गर्ने कुनै पनि योजना अस्वीकार गरेको छ।

इजरायलले पनि हिजबुल्लाह पूर्ण रूपमा निःशस्त्र नभएसम्म आफ्ना सेना दक्षिण लेबनानबाट नफिर्ता हुने स्पष्ट पारेको छ।

‘पाइलट जोन’ बाट कार्यान्वयन सुरु गर्ने तयारी

रोममा जारी वार्तामा मुख्य रूपमा दुईवटा ‘पाइलट जोन’ स्थापना गर्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ।

यी क्षेत्रमा हिजबुल्लाहले आफ्ना हतियार हटाउने, इजरायली सेना फिर्ता हुने र त्यसको स्थानमा लेबनानी सेना परिचालन गरिने योजना छ।

इजरायली विदेशमन्त्री गिडियन सारले रोम वार्ताअघि पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै रूपरेखा कार्यान्वयन नै अहिलेको एकमात्र विकल्प भएको बताए।

उनले इजरायलले रोम वार्तामा “सद्भावका साथ” सहभागिता जनाउने र दुई पाइलट क्षेत्रमा सहमति कार्यान्वयन गर्न तयार रहेको बताए।

लेबनानको पहिलो माग : तत्काल फौज फिर्ता

लेबनानी राष्ट्रपति जोसेफ आउनले आफ्नो प्रतिनिधिमण्डललाई वार्तामा सबैभन्दा पहिले दक्षिण लेबनानका दुई पाइलट क्षेत्रबाट इजरायली सेना तत्काल फिर्ता गराउन जोड दिन निर्देशन दिएका छन्।

लेबनानी अधिकारीहरूका अनुसार इजरायली सेना फिर्ता नभएसम्म अन्य विषयमा प्रभावकारी वार्ता हुन कठिन हुनेछ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले पहिलो पाइलट क्षेत्र केही दिनभित्रै लागू गर्ने तयारी भइरहेको बताएका छन्।

यसका लागि अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले इजरायल र लेबनान दुवैसँग समन्वय गरिरहेको छ। गत सप्ताहन्त अमेरिकी सैन्य टोली लेबनान पुगेर त्यहाँको सेनासँग विस्तृत छलफल गरेको थियो।

स्थानीय नागरिक अझै विस्थापित

दक्षिण लेबनानमा इजरायली सेनाको नियन्त्रण रहेको क्षेत्रमा स्थानीय नागरिक र लेबनानी सेनालाई समेत प्रवेश गर्न निषेध गरिएको छ।

इजरायली सेनाले त्यहाँका धेरै गाउँ खाली गराएर भवन तथा हिजबुल्लाहले प्रयोग गरेका भनिएका भूमिगत सुरुङहरू विस्फोट गराएर ध्वस्त पारिरहेको जनाएको छ।

युद्धका कारण दक्षिण लेबनानका धेरै बस्ती सुनसान बनेका छन् भने हजारौं परिवार अझै घर फर्किन सकेका छैनन्।

युद्धको मानवीय क्षति बढ्दो

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्चयता इजरायली सैन्य अभियानमा ४ हजारभन्दा बढी लेबनानीको मृत्यु भइसकेको छ भने १० लाखभन्दा बढी नागरिक विस्थापित भएका छन्।

मृतकमध्ये कति हिजबुल्लाह लडाकु थिए भन्ने विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन। यद्यपि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले हजारौं हिजबुल्लाह लडाकु मारिएको उल्लेख गरेका छन्।

उता हिजबुल्लाहको आक्रमणमा हालसम्म ३२ इजरायली सैनिक र ४ सर्वसाधारण मारिएका छन्।

कूटनीतिक प्रयास सफल हुन्छ कि युद्ध अझै लम्बिन्छ ?

रोम वार्तालाई मध्यपूर्वमा चर्किँदै गएको तनाव कम गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ। तर युद्धविराम, हिजबुल्लाहको निःशस्त्रीकरण र इजरायली सेना फिर्ती जस्ता संवेदनशील विषयमा दुवै पक्षका अडान अझै कडा रहेकाले तत्काल व्यापक सहमति हुने सम्भावना कम देखिएको छ।

यद्यपि अमेरिका, इटाली तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूले चरणबद्ध रूपमा विश्वास निर्माण गर्दै युद्ध अन्त्य गर्ने वातावरण बनाउन कूटनीतिक प्रयासलाई तीव्र बनाएका छन्।