काठमाडौं । भारतको बिहारमा लामो समयदेखि भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को गढ मानिएको बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्रको उपनिर्वाचनमा जनसुराज पार्टीका संस्थापक प्रशान्त किशोरको जितलाई एक सिटको विजयभन्दा धेरै ठूलो राजनीतिक सन्देशका रूपमा हेरिएको छ । यो नतिजाले बिहारको राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु गराएको छ ।
बाँकीपुर सिट सन् १९९५ देखि लगातार भाजपाको नियन्त्रणमा थियो । पहिले नवीन कुमार सिन्हा र त्यसपछि उनका छोरा नितिन नवीनले यहाँबाट लगातार जित्दै आएका थिए । नितिन नवीन राज्यसभामा निर्वाचित भएपछि रिक्त भएको यो सिटमा प्रशान्त किशोरको जितलाई भाजपाको बलियो गढमा लागेको ठूलो धक्काका रूपमा लिइएको छ ।
यस जितलाई मतदाताहरूले जातीय समीकरणमा सीमित नरही सुशासन, विकास र राजनीतिक विकल्पलाई पनि प्राथमिकता दिन थालेको संकेतका रूपमा हेरिएको छ । राजनीतिक विश्लेषक ए.के. चौधरीका अनुसार बिहारमा जातीय समीकरण अझै पनि निर्वाचनको प्रमुख आधार भए पनि प्रशान्त किशोरको जितले सुशासन र प्रणाली सुधारका मुद्दालाई केन्द्रमा ल्याएको छ ।
‘अब अन्य दलहरूले पनि यी मुद्दालाई बेवास्ता गर्न सक्ने अवस्था छैन,’ चौधरीले भने, ‘तर जातीय राजनीति तत्काल समाप्त हुने सम्भावना भने छैन ।’
‘भोट काट्ने’ छविबाट मुक्ति
सन् २०२५ को बिहार विधानसभा निर्वाचनमा जनसुराज पार्टीले २३८ सिटमा उम्मेदवार उठाए पनि २३७ जनाको धरौटी जफत भएको थियो । त्यसबेला प्रशान्त किशोर स्वयं उम्मेदवार बनेका थिएनन् । विश्लेषकहरूका अनुसार बाँकीपुरको जितले उनको ‘भोट काट्ने नेता’ भन्ने छवि परिवर्तन गर्न मद्दत गर्नेछ ।
अब उनी केवल चुनावी रणनीतिकार मात्र नभई सक्रिय जनप्रतिनिधिका रूपमा स्थापित हुने अवसर प्राप्त भएको छ । यद्यपि, केही भाजपा नेताहरूले उनको जितमा पार्टीभित्रको असन्तुष्टि र क्रस भोटिङले पनि भूमिका खेलेको दाबी गरेका छन् ।
कम मतदान
बाँकीपुर उपनिर्वाचनका लागि जुलाई ३० मा मतदान भएको थियो । यसपटक २०२५ को निर्वाचनको तुलनामा करिब सात प्रतिशत कम अर्थात् ३४.३० प्रतिशत मतदान भयो । अघिल्लो निर्वाचनमा यहाँ ४१.३९ प्रतिशत मतदान भएको थियो । सन् २०१० यताकै यो सबैभन्दा कम मतदान हो ।
यस निर्वाचनमा एनडीएका तर्फबाट भाजपाका नीरज सिन्हा, महागठबन्धनका तर्फबाट राष्ट्रिय जनता दल (राजद) की रेखा गुप्ता तथा अन्य गरी २५ जना उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा थिए ।
राजनीतिशास्त्रकी सेवानिवृत्त प्राध्यापक श्यामली घोषका अनुसार अब प्रशान्त किशोरको वास्तविक परीक्षा विधानसभामा हुनेछ । सरकारका अपूरा प्रतिबद्धता, तथ्यांकको दुरुपयोग तथा सुशासनका मुद्दालाई प्रभावकारी रूपमा उठाउन सके मात्र जनसुराजप्रति जनविश्वास बढ्ने उनको भनाइ छ ।
बिहारमा जातीय राजनीतिक संरचना तोड्न अझै सहज छैन, त्यसैले निरन्तर जनविश्वास निर्माण गर्नुपर्ने चुनौती प्रशान्त किशोरसामु छ ।
गठबन्धन राजनीतिमा दबाब
बिहारमा पछिल्ला केही दशकदेखि कुनै पनि दलले एक्लै बहुमत ल्याउन सकेको छैन । त्यसैले एनडीए र महागठबन्धन दुवैका लागि बाँकीपुरको परिणाम आत्मसमीक्षाको अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार भाजपाले सहरी तथा मध्यम वर्गीय मतदाताको विश्वास गुमाउँदै गएको संकेत देखिएको छ भने परम्परागत मुस्लिम–यादव समीकरण पनि चुनौतीमा परेको देखिन्छ । यस परिणामले सत्ता पक्ष र विपक्ष दुवैलाई आफ्नो नीति, रणनीति र नेतृत्व शैली पुनः मूल्यांकन गर्न बाध्य बनाएको बताइएको छ ।
परिवर्तन चाहने मतदाताका लागि जनसुराज पार्टी अब सम्भावित विकल्पका रूपमा देखिन थालेको विश्लेषण गरिएको छ । पटनाका केही मतदाताले पनि अब पुराना दलहरूको विकल्प खोज्ने मनोविज्ञान बढ्दै गएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
-With input various indian media.
Originally published on abcnews.com.np.
प्रतिक्रिया दिनुहोस्