काठमाडौँ  । कुनै विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरेर त्यही संस्थामा प्राध्यापकका रूपमा सेवा गर्नु सामान्य उपलब्धि हुन सक्छ। तर आफूले विद्यार्थी जीवन बिताएको त्यही विश्वविद्यालयको सर्वोच्च कार्यकारी नेतृत्वमा पुग्नु भने दुर्लभ उदाहरण हो। प्राडा विवेक बरालले यही दुर्लभ यात्रा पूरा गर्नुभएको छ।

काठमाडौँ विश्वविद्यालय (केयू) बाट उच्च शिक्षा हासिल गर्नुभएका बरालले अध्ययन पूरा गरेलगत्तै सोही विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन सुरु गर्नुभयो। लामो समय प्राध्यापकका रूपमा शैक्षिक तथा अनुसन्धान क्षेत्रमा सक्रिय रहेपछि उहाँ अहिले विश्वविद्यालयको कार्यकारी प्रमुख उपकुलपतिमा नियुक्त हुनुभएको छ।

यससँगै बराल काठमाडौँ विश्वविद्यालयमै अध्ययन गरी सोही विश्वविद्यालयको उपकुलपति बन्ने पहिलो व्यक्ति बन्नुभएको छ। केयूमा अध्ययन गरेर प्राध्यापकसम्मको जिम्मेवारीमा पुग्ने पहिलो व्यक्ति बनेको रेकर्ड पनि उहाँले यसअघि नै कायम गरिसक्नुभएको थियो।

विद्यार्थीबाट विश्वविद्यालयको नेतृत्वसम्म

बरालले सन् १९९५ अर्थात् विसं २०५२ मा काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा मेकानिकल इन्जिनियरिङअन्तर्गत स्नातक तहमा भर्ना हुनुभएको थियो। उहाँले विसं २०५६ मा अध्ययन पूरा गर्नुभयो।

स्नातक तहको पढाइ पूरा गरेकै वर्ष उहाँले काठमाडौँ विश्वविद्यालयमै प्राध्यापन सुरु गर्नुभयो। यस हिसाबले उहाँको व्यावसायिक जीवनको ठूलो हिस्सा पनि केयूमै बितेको छ।

उहाँ विश्वविद्यालयको इन्जिनियरिङतर्फको दोस्रो ब्याचका विद्यार्थीसमेत हुनुहुन्छ।

विद्यार्थीका रूपमा प्रवेश गरेको संस्थामा शिक्षक हुँदै प्राध्यापक र अन्ततः उपकुलपतिसम्म पुग्नु बरालको व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र नभई संस्थासँगको लामो सम्बन्धको उदाहरणसमेत हो।

उपकुलपति नियुक्त भएपछि उहाँले विश्वविद्यालयमा आफ्नो लामो अनुभवलाई अब संस्थागत सुधारमा प्रयोग गर्ने संकेत गर्नुभएको छ।

“पढाइ र रोजगारीको हिसाबले त विश्वविद्यालयमा विभिन्न रेकर्ड राखिएको छ। अब कामको हिसाबले पनि विश्वविद्यालयलाई थप उचाइमा पुर्‍याउन केही नयाँ गर्ने योजना छ,” बरालले भन्नुभयो।

उहाँले विश्वविद्यालयका प्राज्ञिक, आर्थिक तथा प्रशासनिक गतिविधिलाई प्रभावकारी बनाउने आफ्नो प्राथमिकता रहेको बताउनुभएको छ।

विदेशमा उच्च शिक्षा, स्वदेशमा अनुसन्धान र प्राध्यापन

केयूबाट मेकानिकल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेपछि बरालले आफ्नो उच्च शिक्षालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अघि बढाउनुभयो।

उहाँले जापानको टोकियो विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर तथा न्युजिल्यान्डको अकल्यान्ड विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि (पीएचडी) गर्नुभएको छ।

ऊर्जा तथा वातावरणसँग सम्बन्धित विषयमा उहाँको विशेषज्ञता रहेको छ। विशेषगरी इन्धन तथा ऊर्जा, दहन विज्ञान तथा वातावरणीय प्रदूषण, थर्मोफ्लुइड इन्जिनियरिङ र कम्प्युटेसनल फ्लुइड डाइनामिक्स उहाँका प्रमुख अनुसन्धान क्षेत्र हुन्।

विश्वविद्यालयमा उहाँले ऊर्जा, वातावरण, बायोमासबाट ऊर्जा उत्पादन, थर्मोडाइनामिक्स, फ्लुइड मेकानिक्स, हिट ट्रान्सफर, इन्टरनल कम्बसन इन्जिन तथा हिट एन्ड पावर इन्जिनियरिङजस्ता विषयमा अध्यापन गर्दै आउनुभएको छ।

यसले उहाँको शैक्षिक पृष्ठभूमि केवल प्रशासनिक नेतृत्वमा सीमित नभई इन्जिनियरिङ, ऊर्जा र वातावरणसम्बन्धी अनुसन्धानसँग पनि जोडिएको देखाउँछ।

प्राध्यापकबाट उपकुलपतिसम्म

बराल उपकुलपतिमा नियुक्त हुनुअघि काठमाडौँ विश्वविद्यालयको मेकानिकल इन्जिनियरिङ विभागमा प्राध्यापकका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो।

उहाँले सहायक तथा उपप्राध्यापक हुँदै प्राध्यापकको जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएको हो। लामो समय एउटै विश्वविद्यालयमा अध्ययन, अनुसन्धान र अध्यापनमा बिताएका कारण केयूको शैक्षिक तथा प्रशासनिक संरचनाबारे उहाँसँग प्रत्यक्ष अनुभव छ।

अब त्यही अनुभवलाई विश्वविद्यालयको समग्र नेतृत्वमा प्रयोग गर्ने जिम्मेवारी उहाँसामु आएको छ।

उपकुलपति नियुक्त भएपछि विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर सुधार, अनुसन्धानको विस्तार, आर्थिक व्यवस्थापन तथा प्रशासनिक सुधार उहाँका प्रमुख चुनौती बन्नेछन्।

कसरी भयो उपकुलपति छनोट?

काठमाडौँ विश्वविद्यालयको उपकुलपति नियुक्तिको प्रक्रिया गत जेठबाट अघि बढाइएको थियो।

जेठ १९ गते बसेको केयूको सिनेट बैठकले उपकुलपति नियुक्तिका लागि शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री सस्मित पोखरेलको संयोजकत्वमा उपकुलपति छनोट तथा सिफारिस समिति गठन गरेको थियो।

समितिमा राष्ट्रिय योजना आयोगकी सदस्य रेशु अर्याल ढुङ्गाना तथा काठमाडौँ विश्वविद्यालय संरक्षण समितिका अध्यक्ष एवं विश्वविद्यालयका संस्थापक उपकुलपति सुरेशराज शर्मा सदस्य हुनुहुन्थ्यो।

उपकुलपति पदका लागि आवेदन दिएका उम्मेदवारमध्येबाट समितिले बरालसहित १० जनाको नाम संक्षिप्त सूचीमा राखेको थियो।

त्यसपछि संक्षिप्त सूचीमा परेका उम्मेदवारबाट विश्वविद्यालय सुधारका लागि कार्ययोजनाको प्रस्तुति तथा अन्तर्वार्ता लिइएको थियो।

मूल्याङ्कनपछि समितिले तीन जनाको नाम प्रधानमन्त्रीसमक्ष सिफारिस गरेको थियो। तीमध्येबाट बराल उपकुलपतिमा नियुक्त हुनुभएको हो।

विश्वविद्यालय सुधारको अपेक्षा

केयू नेपालका प्रमुख उच्च शिक्षण संस्थामध्ये एक हो। पछिल्लो समय विश्वविद्यालयहरूबाट गुणस्तरीय शिक्षा मात्र नभई अनुसन्धान, नवप्रवर्तन, उद्योगसँगको सहकार्य र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा प्रभावकारी भूमिका अपेक्षा हुँदै आएको छ।

यस्तो अवस्थामा इन्जिनियरिङ र अनुसन्धान पृष्ठभूमिका बरालले विश्वविद्यालयलाई कुन दिशामा अघि बढाउनुहुन्छ भन्ने चासो बढेको छ।

विशेषगरी ऊर्जा, वातावरण, प्रविधि र अनुसन्धान उहाँको विशेषज्ञताको क्षेत्र भएकाले केयूको अनुसन्धानमुखी पहिचानलाई थप विस्तार गर्ने सम्भावना पनि देखिन्छ।

तर उपकुलपतिको जिम्मेवारी शैक्षिक नेतृत्वमा मात्र सीमित छैन। विश्वविद्यालयको आर्थिक स्रोत, प्रशासनिक कार्यक्षमता, विद्यार्थीको अपेक्षा, शिक्षक–कर्मचारीको व्यवस्थापन, अनुसन्धानका लागि स्रोत परिचालन तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यजस्ता विषय पनि उहाँका अगाडि चुनौतीका रूपमा रहनेछन्।

आफ्नै संस्थाको नेतृत्व गर्ने अवसर

बरालको नियुक्तिको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष भनेको उहाँको विद्यार्थीदेखि उपकुलपतिसम्मको संस्थागत यात्रा हो।

कुनै संस्थामा अध्ययन गरेर त्यही संस्थामा प्राध्यापक बन्नु र दशकौँको अनुभवपछि त्यही संस्थाको सर्वोच्च शैक्षिक नेतृत्व सम्हाल्नुले संस्थागत निरन्तरता र अनुभवको एउटा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

अब उहाँका लागि सबैभन्दा ठूलो परीक्षा भनेको व्यक्तिगत उपलब्धिलाई विश्वविद्यालयको संस्थागत उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्नु हुनेछ।

शुक्रबार नै उहाँले विश्वविद्यालयका सहकुलपतिसमेत रहनुभएका शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री पोखरेलबाट नियुक्तिपत्र ग्रहण गर्नुभएको छ।

केयूका विद्यार्थीका रूपमा सुरु भएको बरालको यात्रा अब विश्वविद्यालयको नेतृत्वमा पुगेको छ। आफ्नै अनुभव, अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा र दशकौँको प्राध्यापनलाई प्रयोग गर्दै उहाँले काठमाडौँ विश्वविद्यालयलाई कति नयाँ उचाइमा पुर्‍याउनुहुन्छ भन्ने आगामी कार्यकालले निर्धारण गर्नेछ।

Originally published on abcnews.com.np.