वेत्रावती । रसुवा र नुवाकोटको सिमानामा रहेको वेत्रावती बजार। यो बजार कहिलेदेखि बस्यो भन्ने यकिन इतिहास भेट्टाउन कठिन छ। तर इतिहासका पाना पल्टाउने हो भने विसं. १७९२ मा यही क्षेत्रमा नेपाल–तिब्बत युद्ध रोकिएको उल्लेख पाइन्छ।

तिब्बतसँग भएको वेत्रावती सन्धिको स्मृति बोकेको शिला समेत यही बजार क्षेत्रमा रहेको विश्वास गरिन्छ। त्यसैले वेत्रावती केवल एउटा बजार थिएन, यो नेपालको इतिहाससँग जोडिएको एउटा महत्वपूर्ण स्थल पनि थियो।

युद्धभूमिदेखि उत्तरगया धामसम्म

वेत्रावतीको पहिचान इतिहासमै सीमित थिएन। यो क्षेत्र उत्तरगया क्षेत्रका रूपमा समेत प्रसिद्ध थियो।

पवित्र नदीका रूपमा मानिने वेत्रावती नदी र यसको किनार धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ। यहाँ रहेको राम मन्दिर, नदी किनारका धार्मिक स्थल तथा प्रत्येक वर्ष लाग्ने पुसे औँसीको मेलाले वेत्रावतीलाई महत्वपूर्ण तीर्थस्थलका रूपमा स्थापित गरेका थिए।

इतिहास, धर्म र स्थानीय संस्कृतिको त्रिवेणी बनेको वेत्रावती पुस्तौँदेखि मानिसको आस्था र जीवनसँग जोडिँदै आएको थियो।

व्यापारले बदलिँदै थियो वेत्रावतीको स्वरूप

पछिल्ला वर्षमा भने वेत्रावतीको पहिचानमा अर्को आयाम थपिँदै थियो—व्यापार।

नेपाल–चीन व्यापारिक मार्गसँग जोडिएपछि वेत्रावतीको आर्थिक गतिविधि बढ्दै गयो। रसुवागढी–केरुङ जाने सडकमार्गसँग यसको सम्पर्क स्थापित भएपछि बजारको व्यापारिक महत्त्व झन् विस्तार भयो।

मानिसहरूको बसोबास बाक्लिँदै गयो। पसल, व्यवसाय र आवतजावत बढ्दै जाँदा वेत्रावती क्रमशः एउटा व्यस्त व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकसित हुँदै थियो।

तर भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीले वेत्रावतीको त्यो परिचय एकैछिनमा बदलिदियो।

बजारबाट बन्यो ‘वेत्रावती बगर’

भोटेकोसी र त्रिशूली नदीमा आएको भीषण बाढीले रसुवागढीदेखि धादिङको गल्छीसम्म नदी किनारका धेरै गाउँ, बजार र बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्‍यायो।

वेत्रावती पनि त्यसबाट अछुतो रहेन।

दुई शताब्दीभन्दा बढी पुरानो युद्ध र सन्धिको स्मृति, पुस्तौँदेखि विकसित धार्मिक क्षेत्र र पछिल्लो समय गुलजार बनेको व्यापारिक बजार—सबैलाई बाढीले बगरमा परिणत गरिदिएको छ।

जहाँ केही दिनअघिसम्म घर, पसल, सडक र मानिसको चहलपहल थियो, आज त्यहाँ माटो, ढुंगा र भग्नावशेषको दृश्य छ।

इतिहासको साक्षी वेत्रावती अब आफैँ इतिहास बन्दै

वेत्रावतीको यो विपत्ति केवल एउटा बजार बग्नुको कथा होइन। यो इतिहास, संस्कृति, धर्म र स्थानीय अर्थतन्त्र एकैपटक उजाडिएको कथा हो।

वेत्रावती सन्धिको स्मृति बोकेको स्थलदेखि उत्तरगया धामसम्म र व्यापारिक चहलपहलले भरिएको बजारसम्म—वेत्रावतीले पुस्तौँको इतिहास बोकेको थियो।

तर केही घण्टाको प्राकृतिक विपत्तिले त्यो इतिहासको ठूलो हिस्सा माटोमुनि पुरिदिएको छ।

महाविपत्तिपछि प्रभावित क्षेत्रमा स्थलगत रिपोर्टिङ गरिरहेको नेपालखबर टोलीले बिहीबार दिउँसो वेत्रावतीको अवस्था ड्रोनमार्फत कैद गरेको छ।

साताअघिसम्मको वेत्रावती बजार र अहिले बनेको ‘वेत्रावती बगर’बीचको अन्तरले बाढीको विनाश कति भयावह थियो भन्ने आफैँ बोल्छ।

Originally published on abcnews.com.np.