म्याग्दी । उमेर २० वर्ष। आँखामा रोजगारीको खोजी र केही कमाउने सपना बोकेर म्याग्दीको रघुगङ्गा गाउँपालिका–४ दग्नाम कान्छीगाउँबाट उनी भारतको मणिपुरतर्फ लागे।

त्यो यात्रा यति लामो होला भन्ने उनले पनि सोचेका थिएनन्। घरबाट निस्किएको ५८ वर्षपछि शनिबार ८१ वर्षीय यामबहादुर तिलिजा जन्मथलो फर्किए।

दग्नाममा भने यामबहादुर फर्किने आशा परिवारले धेरै पहिल्यै मारेको थियो। उनी जीवित छन् कि छैनन् भन्ने यकिन थिएन। खोजी गर्ने माध्यम थिएन। उनको तस्बिरसमेत परिवारसँग थिएन। वर्षौँसम्म कुनै खबर नआएपछि दाजुसँगको सम्पर्कको सम्भावना परिवारका लागि लगभग समाप्त भइसकेको थियो।

तर, मणिपुरको एउटा जङ्गलमा भएको संयोगले ५८ वर्षपछि एउटा परिवारलाई आफ्नो हराएको सदस्यसँग फेरि भेट गराइदियो।

जङ्गलबाट खुलेको घर फर्किने बाटो

गत साउनमा मणिपुर पुगेका नेपालीभाषी सञ्चारकर्मी खेम देवानलाई स्थानीय मणि तामाङले जङ्गलमा दुई वृद्ध दयनीय अवस्थामा बसिरहेको जानकारी दिए।

देवान त्यहाँ पुगे। त्यहाँ उनले यामबहादुर र भोजपुरका वीरबहादुर राईलाई भेटे।

उनीहरूको अवस्था देखेपछि देवानले श्रव्यदृश्य सामग्री बनाएर सार्वजनिक गरे। त्यही सामग्रीले वर्षौँदेखि टुटेको सम्बन्धको धागो फेरि जोड्यो। परिवारजनले आफ्ना हराएका आफन्तको पहिचान गरे र सम्पर्कमा आए।

“मणिपुर घुम्न जाने क्रममा जङ्गलमा दुई वृद्ध बसिरहेको जानकारी पाएँ। श्रव्यदृश्य सामग्री बनाएर सार्वजनिक गरेपछि परिवारजन सम्पर्कमा आउनुभयो,” देवानले भने, “राईलाई परिवारको जिम्मा लगाएपछि तिलिजालाई उपचार गराएर घरसम्म ल्याइदिएको हुँ।”

बिरामी अवस्थाबाट जन्मथलोसम्म

मणिपुरमा भेटिँदा तिलिजा निमोनियाबाट बिरामी थिए। देवानले उनलाई धरानस्थित विजयपुर अस्पतालमा चार दिन भर्ना गरेर उपचार गराए।

स्वास्थ्यमा सुधार आएपछि परिवारको आग्रहअनुसार उनलाई म्याग्दीको दग्नाम ल्याइएको हो।

शनिबार जन्मथलो पुगेका तिलिजालाई परिवारका सदस्यले फूलमाला लगाएर स्वागत गरे। तीन भाइ, बुहारी र आफन्तजनले पाँच दशकभन्दा लामो समयपछि फर्किएको परिवारको सदस्यलाई अंगालो हाले।

दाजुलाई दशकौँपछि आफ्नै आँखाले देख्दा भाइहरूका लागि त्यो क्षण भावुक थियो।

“एक दिन दाइसँग भेट अवश्य हुनेछ भन्ने लागेको थियो। अहिले भेट्न पाउँदा निकै खुसी लागेको छ,” तिलिजाका भाइ उदयचन्द्रले भने, “दाइको फोटो पनि हामीसँग थिएन। खोजी गर्न नसकेर अलमलमा बसेका थियौँ। उहाँलाई भेटाइदिएर घरसम्म ल्याइदिने देवानलाई धन्यवाद छ।”

सेनामा भर्ती हुने सपना, काठ काट्दै बित्यो जीवन

यामबहादुर घरबाट निस्कँदा उनको उद्देश्य भारतीय सेनामा भर्ती हुने थियो। आसाम राइफल्समा कार्यरत आफन्तको साथमा उनी मणिपुर पुगेका थिए।

तर, सेनामा भर्ती हुन सकेनन्। त्यसपछि काठ काट्ने काम सुरु गरे।

समय बित्दै गयो। कामको व्यस्तता, आर्थिक अभाव र सम्पर्कको माध्यम नहुँदा परिवारसँगको सम्बन्ध पूर्ण रूपमा टुट्यो।

“परिवार र भाइहरूसँग सम्पर्क टुट्यो। पढाइलेखाइ नभएकाले चिठ्ठीपत्र पठाउन सकिनँ। पैसा नभएपछि घर फर्कन सकिनँ,” तिलिजाले भने।

उनको जीवन मणिपुरमै रोकियो।

श्रीमती र छोरी पनि गुमाए

मणिपुरमै उनले विवाह गरे। तर जीवनले उनलाई त्यहाँ पनि सुखद साथ दिएन।

उनकी छोरी जन्मिएको सात महिनामै बितिन्। त्यसको एक वर्षपछि श्रीमतीको पनि निधन भयो।

जीवनको उत्तरार्धमा उनी झन् एक्लिँदै गए। उमेर बढ्दै गएपछि काठ काट्ने काम गर्न सकेनन्। त्यसपछि साहुको बाख्रा चराएर जीवन गुजारा गर्न थाले।

तर, पाँच दशकभन्दा लामो समयपछि उनको जीवनमा एउटा नयाँ मोड आयो—उनी फेरि आफ्नै गाउँ फर्किए।

‘बाँकी जीवन परिवारसँग बिताउँछु’

दग्नाम फर्किएपछि यामबहादुरले आफूले वर्षौँअघि छाडेको घर, गाउँ र आफन्तलाई फेरि देख्न पाए।

उनका चार भाइमध्ये माइला भाइको निधन भइसकेको छ। साइँला उदयचन्द्र, काइँला जगतबहादुर र कान्छा हेमबहादुर भने दग्नाममै बस्दै आएका छन्।

“परिवारसँग भेट्न पाएँ। जन्मथलोमा फर्किन पाउँदा खुसी लागेको छ,” तिलिजाले भने, “बाँकी जीवन भाइ, परिवार र आफन्तजनसँग बिताउँछु।”

५८ वर्षअघि छुटेको घरको आँगनमा फर्किँदा उनको जीवनका धेरै वर्ष पछाडि छुटिसकेका थिए। तर, परिवारका लागि भने उनी फर्किएसँगै एउटा अधुरो कथा पूरा भएको छ।

रघुगङ्गा गाउँपालिका–४ का वडाध्यक्ष पविन गर्बुजाका अनुसार लामो समयदेखि परिवारले तिलिजाको खोजी गर्न सकेको थिएन।

पाँच दशकभन्दा लामो प्रतीक्षापछि दग्नामको एउटा परिवारले हराएको सदस्य मात्र फिर्ता पाएको छैन, वर्षौँदेखि मरेको ठानिएको एउटा आशालाई पनि फेरि जीवित पाएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.