काठमाडौँ । प्रविधिको तीव्र विकाससँगै साइबर ठगीका शैली पनि दिनप्रतिदिन नयाँ र जटिल बन्दै गएका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत अपरिचित व्यक्तिसँग सम्बन्ध स्थापित गरी भावनात्मक विश्वास जित्ने र त्यसपछि विभिन्न बहानामा रकम असुल्ने प्रवृत्ति बढिरहेका बेला कास्कीमा यस्तै प्रकृतिको एउटा घटना सार्वजनिक भएको छ।

कास्कीकी एक महिला सामाजिक सञ्जालमार्फत अपरिचित व्यक्तिले दिएको विवाह, सम्पत्ति र विदेशबाट नेपाल आउने प्रलोभनमा पर्दा ३१ लाख रुपैयाँ गुमाउन पुगेकी छन्।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कास्कीका अनुसार घटनाको सुरुवात फेसबुकमार्फत भएको थियो। ती महिलासँग फेसबुकमा चिनजान गरेका व्यक्तिले आफू अविवाहित रहेको र बेलायतमा ठूलो सम्पत्ति रहेको दाबी गरेका थिए।

केही समयको कुराकानीपछि उनले आफू बेलायतमा रहेको सम्पूर्ण सम्पत्ति बिक्री गरेर नेपाल आउन लागेको र नेपालमा घरजग्गा किनेर ती महिलासँगै जीवन बिताउने आश्वासन दिएका थिए।

विमानस्थलका भिडियो पठाएर विश्वास जिते

अपरिचित व्यक्तिले आफूले भनेको कुरा सत्य भएको देखाउन ती महिलालाई विभिन्न विमानस्थलका भिडियो पठाउने गरेका थिए।

उनले भिडियो कलसमेत गर्ने गरेकाले ती महिलाको विश्वास अझ बढेको प्रहरीको भनाइ छ।

केही समयपछि ती व्यक्तिले आफू भारत हुँदै नेपाल आउन लागेको जानकारी दिए। त्यसपछि घटनाले अर्को मोड लियो।

भारतीय प्रहरीको पोसाक लगाएको व्यक्तिको तस्बिरलाई प्रोफाइलमा राखिएको अर्को ह्वाट्सएप नम्बरबाट ती महिलालाई फोन आयो।

फोन गर्ने व्यक्तिले ती महिलाका फेसबुक साथीलाई भारतमा ठूलो परिमाणको नगद र सम्पत्तिसहित प्रहरीले पक्राउ गरेको दाबी गरे।

‘भन्सार र जरिबाना तिर्नुपर्छ’ भन्दै रकम माग

फोन गर्ने व्यक्तिले ती महिलालाई उनका साथीलाई छुटाउन भन्सार र जरिबानाबापत रकम तिर्नुपर्ने बताए।

आफूले भावी जीवनसाथीका रूपमा विश्वास गरेको व्यक्ति प्रहरीको नियन्त्रणमा परेको भन्ने विश्वासमा परेकी ती महिलाले सुरुमा पटक–पटक गरी ९ लाख रुपैयाँ पठाइन्।

तर रकम पठाइसकेपछि उनलाई आफू ठगीमा परेको शंका लाग्यो। त्यसपछि उनी जिल्ला प्रहरी कार्यालय कास्की पुगिन्।

प्रहरीले प्रारम्भिक अनुसन्धानपछि घटना साइबर ठगी भएको निष्कर्ष निकाल्दै उनलाई थप रकम नपठाउन सचेत गरायो।

तर ठगीमा संलग्न व्यक्तिले बनाएको भावनात्मक दबाबबाट उनी पूर्ण रूपमा बाहिर निस्कन सकिनन्।

प्रहरीको चेतावनीपछि पनि थप २२ लाख पठाइन्

प्रहरीको चेतावनी पाएपछि पनि ती व्यक्तिले महिलासँग निरन्तर सम्पर्क गरिरहे।

उनले आफू छिट्टै छुट्न लागेको र बाँकी २२ लाख रुपैयाँ पठाएमा सबै सम्पत्ति लिएर नेपाल आई उनीसँगै बस्ने भन्दै भावनात्मक दबाब सिर्जना गरेको प्रहरीको भनाइ छ।

त्यसपछि ती महिलाले प्रहरीको चेतावनीलाई बेवास्ता गर्दै पुनः २२ लाख रुपैयाँ पठाइन्।

यसरी उनले पहिलो चरणमा पठाएको ९ लाख र पछि पठाएको २२ लाख गरी कुल ३१ लाख रुपैयाँ गुमाइन्।

अन्ततः भारतीय प्रहरीसँगको समन्वयमा उक्त व्यक्ति अपराधमा संलग्न रहेको पुष्टि भएपछि मात्रै ती महिलाले आफू ठगीमा परेको स्वीकार गरेकी थिइन्।

‘विश्वास जितेर रकम असुल्ने नयाँ शैली’

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कास्कीका सूचना अधिकारी वीरेन्द्र पासवानका अनुसार यो घटना पछिल्लो समय देखिएका अनलाइन ठगीका विभिन्न शैलीमध्ये एउटा प्रतिनिधिमूलक घटना हो।

उनका अनुसार ठगीमा संलग्न गिरोहले पीडितलाई तत्काल पैसा पठाउन बाध्य पार्न विश्वास, लोभ, डर र भावनात्मक सम्बन्धलाई एकसाथ प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा अपरिचित व्यक्तिसँग सम्बन्ध बढाउने, आफूलाई सम्पन्न र प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्ने तथा विदेशमा रहेको दाबी गर्ने शैली पछिल्लो समय देखिएको प्रहरीले जनाएको छ।

सस्तो सामानको विज्ञापनदेखि बैंक खाता खाली गर्नेसम्म

अनलाइन ठगी गर्नेहरूले सामाजिक सञ्जालका विभिन्न माध्यम प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

फेसबुक तथा टिकटकमा अत्यन्तै सस्तो मूल्यमा सामान बिक्री गर्ने विज्ञापन राख्ने र ग्राहकले सामान अर्डर गरेपछि विभिन्न बहानामा उनीहरूको मोबाइल वा बैंकिङ प्रणालीमा पहुँच बनाउने प्रयास गर्ने गरिएको प्रहरीले जनाएको छ।

कतिपय अवस्थामा ‘भुक्तानी आएन’ भन्दै ग्राहकलाई मोबाइलको स्क्रिन सेयर गर्न लगाउने र त्यस क्रममा प्राप्त हुने संवेदनशील जानकारी प्रयोग गरेर बैंक खाताबाट रकम निकाल्ने गरिएको छ।

त्यस्तै, आफन्त वा नजिकका साथीको फेसबुक तथा ह्वाट्सएप खाता नियन्त्रणमा लिएर उनीहरूकै नामबाट ‘म समस्यामा छु, तुरुन्त पैसा पठाइदिनू’भन्दै म्यासेज गर्ने र रकम असुल्ने घटना पनि बढेको प्रहरीले जनाएको छ।

यस्तो अवस्थामा पीडितले आफूले चिनेको व्यक्तिबाटै म्यासेज आएको ठानेर तत्काल रकम पठाउने गरेका छन्।

रोजगारी र विदेश जाने नाममा पनि ठगी

विदेशमा रोजगारी तथा अध्ययनका अवसरको प्रलोभन देखाएर रकम ठग्ने गिरोह पनि सक्रिय रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

आकर्षक देशमा रोजगारी वा स्थायी बसोबासको अवसर मिलाइदिने भन्दै नक्कली कागजात तयार गर्ने, भिसा तथा अन्य प्रक्रिया मिलाइदिने नाममा ठूलो रकम लिने र पछि सम्पर्कविहीन हुने घटना हुने गरेका छन्।

विदेश जाने आकांक्षालाई लक्षित गर्दै सामाजिक सञ्जालमा आकर्षक विज्ञापन राख्ने र त्यसपछि व्यक्तिगत रूपमा सम्पर्क गरी रकम माग्ने शैली पनि प्रयोग भइरहेको प्रहरीको भनाइ छ।

‘बैंक वा डिजिटल वालेटको कर्मचारी हुँ’ भन्दै ओटीपी माग्ने

साइबर ठगीको अर्को सामान्य शैली बैंक तथा डिजिटल भुक्तानी सेवाका कर्मचारी बनेर गरिने ठगी हो।

ठगहरूले आफू बैंक वा ई–सेवा, खल्तीजस्ता डिजिटल भुक्तानी संस्थाको कर्मचारी भएको बताउँदै खाताको केवाईसी अद्यावधिक गर्नुपर्ने बहाना बनाउने गरेका छन्।

त्यस क्रममा उनीहरूले पीडितसँग ओटीपी, पिन, पासवर्ड वा अन्य गोप्य विवरण माग्ने र प्राप्त जानकारी प्रयोग गरेर खाताबाट रकम स्थानान्तरण गर्ने गरेका छन्।

प्रहरीले कुनै पनि बैंक वा डिजिटल भुक्तानी सेवा प्रदायकका कर्मचारीले फोन वा सामाजिक सञ्जालमार्फत संवेदनशील गोप्य विवरण मागेमा तत्काल विश्वास नगर्न आग्रह गरेको छ।

सुरुमा नाफा दिएर विश्वास जित्ने ‘लगानी’ ठगी

पछिल्लो समय अनलाइन लगानीका नाममा हुने ठगी पनि बढिरहेको प्रहरीको भनाइ छ।

ठगहरूले सुरुमा सानो रकम लगानी गर्न लगाएर त्यसको दोब्बर वा आकर्षक प्रतिफल दिने गरेका छन्। पीडितले त्यसलाई वास्तविक लगानी योजना ठानेपछि ठूलो रकम लगानी गर्न प्रेरित गरिन्छ।

ठूलो रकम पुगेपछि भने वेबसाइट वा एप बन्द हुने, खाता रोक्का हुने वा ठग सम्पर्कविहीन हुने गरेका छन्।

अनलाइन बेटिङ तथा विभिन्न नक्कली लगानी योजनाको नाममा पनि यस्तै शैली अपनाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

ठगीको पहिलो संकेत के हो ?

सूचना अधिकारी पासवानले सामाजिक सञ्जालमा अपरिचित व्यक्तिले दिने अस्वाभाविक प्रलोभनलाई ठगीको सम्भावित संकेतका रूपमा लिन आग्रह गरेका छन्।

“कुनै पनि अपरिचित व्यक्तिले सामाजिक सञ्जालमा दिएको प्रलोभनमा नपर्नुस्,” उनले भने, “थोरै लगानीमा धेरै नाफा वा महँगो सामान सस्तोमा पाउने आश्वासन ठगीको पहिलो संकेत हो।”

विशेषगरी अपरिचित व्यक्तिले तत्काल पैसा पठाउन दबाब दिनु, गोप्य विवरण माग्नु, शंकास्पद लिंक पठाउनु, भावनात्मक सम्बन्ध बनाएर रकम माग्नु वा असामान्य रूपमा ठूलो आर्थिक लाभको आश्वासन दिनुलाई जोखिमको संकेतका रूपमा लिनुपर्ने प्रहरीको सुझाव छ।

प्रहरीको पाँच महत्वपूर्ण आग्रह

अनलाइन ठगीबाट बच्न प्रहरीले सर्वसाधारणलाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ।

पहिलो, आफ्नो बैंक खाता नम्बर, पिन, पासवर्ड, ओटीपी तथा अन्य संवेदनशील विवरण कसैलाई पनि नदिन।

दोस्रो, अपरिचित व्यक्तिले पठाएका शंकास्पद लिंक नखोल्न।

तेस्रो, सामाजिक सञ्जाल वा अन्य माध्यमबाट प्राप्त अनधिकृत एप डाउनलोड नगर्न।

चौथो, कुनै पनि अनलाइन कारोबार गर्नुअघि व्यक्ति, संस्था, वेबसाइट वा प्रस्तावको आधिकारिकता सुनिश्चित गर्न।

पाँचौँ, ठगी भएको शंका लागेमा थप रकम नपठाई तत्काल प्रहरी वा सम्बन्धित निकायमा सम्पर्क गर्न।

कास्कीको यो घटनाले साइबर ठगीमा प्रविधि मात्रै होइन, मानिसको भावनात्मक कमजोरी र विश्वासलाई समेत हतियार बनाइने गरेको देखाएको छ। सामाजिक सञ्जालमा बनेको सम्बन्ध वास्तविक हो कि योजनाबद्ध ठगी, यसको पुष्टि नगरी आर्थिक कारोबार गर्दा ठूलो रकम गुम्न सक्ने भएकाले विशेष सावधानी आवश्यक देखिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.