काठमाडौँ । नेपालमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कर्जा प्रवाह गर्ने प्राथमिकतामाथि पछिल्लो समय गम्भीर बहस आवश्यक देखिएको छ। राजधानीमा भोलिदेखि सुरु हुने ‘नाइमा नेपाल मोबिलिटी एक्स्पो २०२६’ ले अटो बजारमा उत्साह थपिरहेका बेला बैंक तथा वित्तीय संस्था सवारीसाधन कर्जा विस्तारमा आक्रामक देखिएका छन्। ग्राहक आकर्षित गर्न ब्याजदर घटाउने, कर्जा सीमा बढाउने र प्रक्रिया सरल बनाउने प्रतिस्पर्धा चलेको छ।

तर यही समयमा उत्पादनमूलक उद्योगमा लगानी गर्न खोज्ने उद्योगी भने बैंकबाट सहज रूपमा कर्जा पाउन नसकेको गुनासो गरिरहेका छन्।

यही विरोधाभासले नेपालको बैंकिङ कर्जा प्रवाहको प्राथमिकतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—गाडी किन्नेलाई कर्जा दिन बैंकहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुन्छ भने उद्योग स्थापना र विस्तार गर्न खोज्नेलाई किन कर्जाका लागि बैंकको ढोका धाउनुपर्छ?

अटो बजारमा कर्जाको आकर्षण

नेपाल अटोमोबाइल इम्पोर्टर्स एन्ड म्यानुफ्याक्चरर्स एसोसिएसन (NAIMA) को आयोजनामा हुने मोबिलिटी एक्स्पोमा दुईपांग्रे, चारपांग्रे, विद्युतीय तथा हाइब्रिड सवारीसाधनदेखि व्यावसायिक गाडी र अटो कम्पोनेन्टसम्मका उत्पादन प्रदर्शन हुँदैछन्। आयोजकका अनुसार एक्स्पोमा ५५ भन्दा बढी ब्रान्ड र ४० भन्दा बढी नयाँ उत्पादन सार्वजनिक हुँदैछन्।

यसपटक वित्तीय सेवा पनि एक्स्पोको महत्वपूर्ण आकर्षण बनेको छ। ग्राहकले गाडी छनोट गरेसँगै कर्जा उपलब्ध गराउनेदेखि तुलनात्मक रूपमा कम ब्याजदरमा सवारीसाधन कर्जा दिने योजनासम्म बैंकहरूले अघि सारेका छन्।

यसले एउटा सकारात्मक पक्ष देखाउँछ—बैंकिङ क्षेत्रले ग्राहकको आवश्यकता र बजारको सम्भावना पहिचान गरेर प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ।

तर प्रश्न यतिमै सकिँदैन।

उद्योगीलाई कर्जा किन कठिन?

गाडी खरिदका लागि कर्जा लिनु र उद्योग स्थापना वा विस्तारका लागि कर्जा लिनु स्वभावतः फरक प्रक्रिया हो। उद्योगीलाई ठूलो रकम, लामो अवधि र अपेक्षाकृत स्थिर प्रकृतिको वित्तीय स्रोत आवश्यक पर्छ।

बैंकहरूले उद्योगको नगद प्रवाह, धितो, पुरानो ऋणको अवस्था, बजार जोखिम, परियोजनाको सम्भाव्यता र ऋण तिर्न सक्ने क्षमताजस्ता पक्षलाई कडाइका साथ मूल्यांकन गर्छन्। यसले उद्योगीका लागि कर्जा प्रक्रिया लामो र जटिल बन्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, पछिल्लो समय उद्योग तथा व्यवसायमा माग कमजोर रहेको, बजारमा अनिश्चितता रहेको र निजी क्षेत्रको आत्मविश्वासमा दबाब परेको अवस्था छ। यस्तो वातावरणमा उद्योगी नयाँ लगानी गर्न हिच्किचाउँछन् भने बैंकहरू पनि जोखिम बढी देखिएका क्षेत्रमा कर्जा विस्तार गर्न सावधान हुन्छन्।

यसरी उद्योगी र बैंक दुवै जोखिमबाट पछि हट्दा उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा विस्तार झन् सुस्त बन्न सक्छ।

बैंकमा पैसा छैन कि प्राथमिकता गलत छ?

नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो समष्टिगत आर्थिक प्रतिवेदनले निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाह हुने कर्जाको आकार अर्थतन्त्रको तुलनामा निकै ठूलो भइसकेको देखाएको छ। आर्थिक वर्ष २०२५/२६ मा निजी क्षेत्रको कर्जा कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब ९२ प्रतिशत पुगेको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

यसले समस्या बैंकिङ प्रणालीमा पैसा नभएको मात्र होइन भन्ने देखाउँछ। मूल प्रश्न हो—बैंकमा उपलब्ध स्रोत कुन क्षेत्रमा र कस्तो जोखिममा परिचालन भइरहेको छ?

तरलता सहज र ब्याजदर तुलनात्मक रूपमा न्यून भएको अवस्थामा पनि उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा माग र आपूर्तिबीच अपेक्षित तालमेल नहुनु गम्भीर विषय हो।

कर्जा विस्तारको कुल आकार ठूलो हुँदैमा अर्थतन्त्र बलियो हुन्छ भन्ने हुँदैन। कर्जा कहाँ गएको छ र त्यसले अर्थतन्त्रको उत्पादन क्षमता कति बढाएको छ भन्ने कुरा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।

सवारी कर्जा खराब होइन, तर सन्तुलन चाहिन्छ

सवारीसाधन कर्जालाई नकारात्मक रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। बैंकको मुख्य व्यवसाय नै कर्जा प्रवाह हो। गाडी खरिदमा कर्जा गएपछि अटोमोबाइल व्यापार, बीमा, स्पेयर पार्ट्स, मर्मत तथा सेवा क्षेत्रमा आर्थिक गतिविधि बढ्न सक्छ। रोजगारी र व्यवसायिक कारोबारमा समेत यसको योगदान हुन्छ।

तर उपभोगमुखी कर्जा र उत्पादनमूलक कर्जाबीचको सन्तुलन महत्वपूर्ण हुन्छ।

गाडी खरिदका लागि प्रवाह भएको कर्जाले तत्काल उपभोग बढाउन सक्छ। तर उत्पादनमूलक उद्योगमा गएको कर्जाले उत्पादन क्षमता विस्तार, रोजगारी सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन र निर्यात वृद्धिको आधार तयार गर्न सक्छ।

त्यसैले प्रश्न ‘सवारीसाधनमा कर्जा किन गयो?’ भन्ने होइन। प्रश्न हो—उत्पादन बढाउने क्षेत्रमा पर्याप्त कर्जा किन जान सकेन?

जोखिम बढी छ भन्दैमा उत्पादन रोक्न मिल्छ?

पछिल्लो बैंकिङ तथ्यांकमा कृषि, निर्माण र व्यापारलगायतका क्षेत्रमा खराब कर्जा बढेको देखिएको छ। सार्वजनिक रिपोर्टअनुसार कृषि क्षेत्रमा खराब कर्जाको हिस्सा २३.५ प्रतिशत, निर्माणमा १०.५ प्रतिशत र व्यापारमा १० प्रतिशत रहेको उल्लेख छ।

यी तथ्यांकले बैंकहरूलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा विस्तार गर्दा जोखिम बढी देखिन थालेको संकेत गर्छन्।

तर यहाँ अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ—जोखिम बढी छ भन्दैमा उत्पादनमूलक क्षेत्रमै कर्जा प्रवाह कमजोर बनाइरहने हो भने अर्थतन्त्रको उत्पादन क्षमता कसरी विस्तार हुन्छ?

समाधान जोखिमबाट भाग्नु होइन, जोखिम व्यवस्थापन गर्ने प्रभावकारी प्रणाली निर्माण गर्नु हो। परियोजनाको सम्भाव्यता, नगद प्रवाह, व्यवसायको बजार, व्यवस्थापन क्षमता र क्षेत्रगत जोखिमको वैज्ञानिक मूल्यांकन गरेर कर्जा प्रवाह गर्न सकिन्छ।

प्रतिस्पर्धा ब्याजदरमा मात्र किन?

अहिले अटो बजारमा ग्राहकले ‘कुन बैंकबाट सस्तो कर्जा पाइन्छ?’ भनेर तुलना गर्न सक्ने अवस्था छ। यो प्रतिस्पर्धा सकारात्मक हो।

तर यही प्रकारको प्रतिस्पर्धा उद्योगीका लागि पनि आवश्यक छ।

उद्योगीले ‘कुन बैंकले मेरो उद्योग विस्तारका लागि पर्याप्त, दीर्घकालीन र सहज कर्जा दिन्छ?’ भनेर विकल्प खोज्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुनुपर्छ।

बैंकिङ क्षेत्रको प्रतिस्पर्धा केवल सवारीसाधन कर्जाको ब्याजदर घटाउनेमा सीमित हुनु हुँदैन। उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कसले सस्तो, दीर्घकालीन, स्थिर र जोखिमअनुकूल कर्जा उपलब्ध गराउन सक्छ भन्ने प्रतिस्पर्धा पनि आवश्यक छ।

जनताको पैसा, अर्थतन्त्रको भविष्य

बैंकिङ प्रणालीमा रहेको पैसा अन्ततः जनताको निक्षेप हो। त्यो पैसा कहाँ परिचालन हुन्छ भन्ने विषय बैंकको व्यावसायिक निर्णय मात्र होइन, अर्थतन्त्रको भविष्यसँग पनि जोडिएको विषय हो।

अटो एक्स्पोमा नयाँ–नयाँ गाडीका मोडलसँगै बैंकका आकर्षक कर्जा योजना ग्राहकको ध्यान तानिरहेका बेला एउटा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक छ—उद्योगीका लागि त्यस्तै आकर्षक कर्जा योजना कहिले आउँछ?

गाडी किन्नेलाई बैंकहरूबीच तछाडमछाड हुने तर उद्योग चलाउन खोज्ने व्यवसायी कर्जाका लागि बैंक धाउनुपर्ने अवस्था लामो समय रह्यो भने त्यसले नेपालको उत्पादन, रोजगारी र आर्थिक वृद्धिको लक्ष्यलाई कमजोर पार्न सक्छ।

नेपाललाई अहिले केवल उपभोग बढाउने कर्जा होइन, उत्पादन बढाउने कर्जा चाहिएको छ।

गाडी बिक्रीले बजार चलायमान बनाउन सक्छ। तर उद्योगले रोजगारी सिर्जना गर्छ, वस्तु उत्पादन गर्छ, आयात प्रतिस्थापन गर्छ र अर्थतन्त्रको आधार बलियो बनाउँछ।

त्यसैले अब बहस ‘कसले सस्तोमा गाडी कर्जा दिन्छ?’ मा मात्र सीमित हुनु हुँदैन।

बहस यस्तो हुनुपर्छ—कसले उत्पादनमूलक क्षेत्रमा सस्तो, दीर्घकालीन र जिम्मेवार कर्जा पुर्‍याउँछ?

यही प्रश्नको उत्तरमा नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको वास्तविक प्राथमिकता र अर्थतन्त्रको भविष्य दुवै लुकेका छन्।

Originally published on abcnews.com.np.