कञ्चनपुर । कञ्चनपुरको बेलौरी नगरपालिका–२ टेडुवाका १२ जना महिला यतिबेला सालको पातबाट दुनाटपरी उत्पादन गर्न व्यस्त छन्। कुनै महिला समूहमा बसेर सालका पात संकलन गरिरहेका छन् भने कोही मेसिनको सहायताले पातलाई आकर्षक आकार दिँदै दुनाटपरी तयार गरिरहेका छन्।

तयार भएका दुनाटपरी प्याकिङ गरी स्थानीय बजार हुँदै अन्य क्षेत्रमा बिक्रीका लागि पठाउने तयारी भइरहेको छ। लामो समय गृहिणीको भूमिकामा सीमित रहेका यी महिलाले अहिले सामूहिक रूपमा उद्यम सुरु गरेपछि घरमै बसेर आम्दानी गर्ने अवसर पाएका छन्।

टेडुवाकी मिश्रीदेवी चौधरीका अनुसार यसअघि उनीहरू कहिलेकाहीँ मजदुरीका लागि जाने गरे पनि नियमित काम पाउन कठिन थियो।

‘यसअघि कहिलेकाहीँ मजदुरी गर्न जान्थ्यौँ, त्यो पनि नियमित पाइँदैनथ्यो। धेरै समय चुलोचौकोमै बित्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले मिलेर दुनाटपरी बनाइरहेका छौँ। घरमै बसेर काम गर्न पाएका छौँ र घरखर्च पनि चलिरहेको छ।’

जंगलबाट कच्चा पदार्थ, गाउँमै उत्पादन

दुनाटपरी बनाउन आवश्यक सालको पात महिलाहरूले सामूहिक रूपमा गाउँनजिकैको जंगलबाट संकलन गर्छन्। जंगलबाट ल्याइएका पातलाई सुरुमा धुलोमाटो हटाएर सफा गरिन्छ र त्यसपछि राम्रोसँग सुकाइन्छ।

सुकिसकेका पातलाई दुनाटपरीको आकारअनुसार एकअर्कामाथि मिलाएर राखिन्छ। यसरी मिलाइएको पातलाई टपरीको साँचोमा राखेर मेसिनको सहायताले थिचिन्छ। निश्चित आकारमा आएपछि दुनाटपरी तयार हुन्छ।

परम्परागत रूपमा हातैले बनाइने दुनाटपरीमा अहिले मेसिनको प्रयोग भएपछि उत्पादन प्रक्रिया सहज र छिटो भएको छ।

नगरपालिकाको तालिम र मेसिन सहयोग

बेलौरी नगरपालिकाले स्थानीय महिलालाई दुनाटपरी बनाउने तालिम दिएको थियो। तालिमबाट सिकेको सीपलाई व्यवहारमा उतार्दै महिलाहरू अहिले व्यावसायिक रूपमा उत्पादनमा जुटेका छन्।

नगरपालिकाले उत्पादनलाई सहज बनाउन दुनाटपरी बनाउने मेसिनसमेत उपलब्ध गराएको छ।

सुनकुमारी चौधरीका अनुसार सुरुमा यही मेसिनबाट चप्पल उत्पादन गर्ने प्रयास गरिएको थियो। तर आवश्यक कच्चा पदार्थ नियमित रूपमा उपलब्ध हुन नसकेपछि चप्पल उत्पादन अघि बढ्न सकेन।

‘सुरुमा यो मेसिनमा चप्पल बनाउने प्रयास गरेका थियौँ तर त्यो गर्न सकिएन,’ उनले भनिन्, ‘कच्चा पदार्थको अभावका कारण चप्पल उत्पादनको काम अघि बढ्न सकेन। तर यहाँ सालको पात सहजै पाइने भएकाले अहिले दुनाटपरी बनाइरहेका छौँ।’

स्थानीय स्रोतसाधनलाई उपयोग गर्दै महिलाहरूले अहिले दुनाटपरी उत्पादनलाई प्राथमिकता दिएका छन्।

उत्पादित दुनाटपरी स्थानीय बजारमा मात्र सीमित छैन। गाउँबाट बेलौरी बजार हुँदै कैलालीको धनगढीसम्म पुर्‍याएर बिक्री गर्ने गरिएको छ।

बजारमा दुनाटपरीको माग बढ्दै गएपछि महिलाहरूलाई मागअनुसार उत्पादन गर्न भ्याइनभ्याइ हुने गरेको छ। स्थानीय बजारसँगै धनगढीबाट समेत माग आउन थालेपछि उत्पादन बढाउने तयारीमा उनीहरू छन्।

सुशीलाकुमारी चौधरीका अनुसार एक सय रुपैयाँमा करिब ८० वटा दुनाटपरी बिक्री हुने गरेको छ। नियमित माग बढ्दै गए उत्पादन विस्तार गरेर आम्दानीसमेत बढाउन सकिने उनीहरूको अपेक्षा छ।

परम्परागत सीपबाट आत्मनिर्भरतातर्फ

दुनाटपरी उत्पादनले महिलालाई आम्दानीको स्रोत मात्र दिएको छैन, उनीहरूको परम्परागत सीपलाई व्यावसायिक उद्यमसँग जोड्ने अवसरसमेत दिएको छ।

सालको पातबाट तयार हुने दुनाटपरी वातावरणमैत्री हुनुका साथै विभिन्न धार्मिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा प्रयोग हुँदै आएको छ। प्लास्टिक तथा अन्य कृत्रिम सामग्रीको विकल्पका रूपमा यसको प्रयोग बढाउन सकिने सम्भावना पनि छ।

स्थानीय कच्चा पदार्थ, सीप र प्रविधिको प्रयोग गरेर गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण टेडुवाका महिलाले प्रस्तुत गरेका छन्।

नगरपालिकाको तालिम र प्रविधि सहयोगपछि परम्परागत रूपमा सीमित रहेको दुनाटपरी बनाउने सीप अहिले महिलाको आयआर्जन र आत्मनिर्भरताको माध्यम बनेको छ। बजारको माग बढ्दै गए उत्पादन विस्तार गर्ने तयारीमा रहेका महिलाका लागि यो उद्यम आगामी दिनमा थप आम्दानीको आधार बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.