काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले घरेलु, साना तथा मझौला उद्यमीहरूको व्यवसायिक क्षमता अभिवृद्धिका लागि वित्तीय साक्षरता र वित्तीय अनुशासनलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

राष्ट्र बैंकको वित्तीय समावेशिता तथा ग्राहक संरक्षण महाशाखाले व्यवसाय सुरु गर्ने, सञ्चालन गर्ने, विस्तार गर्ने तथा बन्द गर्ने हरेक चरणमा सही वित्तीय ज्ञान, व्यवहार, सोच र अनुशासन आवश्यक हुने जनाएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार उद्यमीले व्यवसाय सुरु गर्नुअघि नै व्यावसायिक योजना, प्रारम्भिक पुँजी, स्रोतको व्यवस्था तथा उपयुक्त वित्तीय सेवाको छनोटमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। कुनै स्रोत वा साझेदारीको विकल्प रोज्दा त्यसबाट हुने सम्भावित फाइदा र जोखिमको मूल्यांकन गर्नुपर्ने राष्ट्र बैंकको सुझाव छ।

व्यक्तिगत र व्यावसायिक कारोबार छुट्टाछुट्टै

राष्ट्र बैंकले व्यवसायीलाई व्यक्तिगत र व्यावसायिक आर्थिक कारोबारलाई अलग राख्न आग्रह गरेको छ। व्यवसायको प्रकृतिअनुसार भुक्तानी, बचत तथा प्रविधिमा आधारित वित्तीय सेवा छनोट गर्नुपर्ने र व्यवसायका लागि छुट्टै बैंक खाता प्रयोग गर्नुपर्ने उसको भनाइ छ।

व्यवसायको आम्दानी, खर्च, सम्पत्ति, दायित्व र लगानीको नियमित हिसाब राख्नुका साथै वित्तीय विवरण तयार गर्ने तथा नगद प्रवाह व्यवस्थापनमा डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गर्न पनि राष्ट्र बैंकले सुझाएको छ।

कर र कानुनी प्रक्रियाको ज्ञान आवश्यक

व्यवसाय सञ्चालन गर्दा आवश्यक दर्ता, अनुमति, करसम्बन्धी व्यवस्था, कर छुट, कर्मचारी नियुक्ति तथा व्यवसाय बन्द वा दर्ता खारेजीलगायत कानुनी प्रक्रियाबारे उद्यमीहरू जानकार हुनुपर्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

यस्ता विषयमा पर्याप्त जानकारी नहुँदा व्यवसाय सञ्चालनका क्रममा कानुनी तथा वित्तीय जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने भएकाले आधिकारिक स्रोतबाट सूचना लिनुपर्नेमा पनि राष्ट्र बैंकले जोड दिएको छ।

अल्पकालीनदेखि दीर्घकालीन वित्तीय योजना

राष्ट्र बैंकले उद्यमीहरूलाई अल्पकालीन र दीर्घकालीन वित्तीय योजना बनाउनसमेत आग्रह गरेको छ।

यसअन्तर्गत नगद आउने र जाने स्रोतको पहिचान, बजेट निर्माण, व्यवसाय विस्तारको योजना तथा ऋण, साझेदारी र पुँजी व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउनुपर्ने उल्लेख छ।

व्यवसाय विस्तार गर्दा तत्कालको आवश्यकता मात्र नभई भविष्यमा आवश्यक पर्ने पुँजी र नगद प्रवाहलाई समेत ध्यान दिनुपर्ने राष्ट्र बैंकको सुझाव छ।

जोखिम व्यवस्थापन र बीमामा जोड

व्यवसायमा आइपर्न सक्ने जोखिम व्यवस्थापनलाई पनि वित्तीय साक्षरताको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा राष्ट्र बैंकले लिएको छ।

उद्यमीले व्यवसायिक सम्पत्तिमा हुन सक्ने क्षति, बजारमा आउने उतारचढाव, कर्मचारी तथा व्यवसायीसम्बन्धी जोखिम र अन्य वित्तीय जोखिम पहिचान गरी जोखिम विविधीकरण तथा बीमाका उपाय अपनाउनुपर्ने राष्ट्र बैंकको भनाइ छ।

विशेषगरी निर्जीवन बीमाको प्रयोगमार्फत व्यवसायिक सम्पत्तिमा हुन सक्ने सम्भावित क्षतिबाट आफूलाई सुरक्षित राख्न सकिने भन्दै यसबारे उद्यमीहरू सचेत हुनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

बाह्य परिस्थितिको प्रभाव बुझ्नुपर्ने

व्यवसायको सफलता केवल आन्तरिक व्यवस्थापनमा मात्र निर्भर नहुने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। आर्थिक तथा राजनीतिक अवस्था, सामाजिक परिवर्तन, प्रविधिको विकास, बजार प्रतिस्पर्धा र नियामकीय परिवर्तनले व्यवसायको बजार, आम्दानी र खर्चमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले उद्यमीले यस्ता पक्षको नियमित जानकारी राख्नुपर्ने बताइएको छ।

ग्राहक अधिकारबारे पनि जानकारी आवश्यक

राष्ट्र बैंकले वित्तीय सेवा प्रयोग गर्ने उद्यमीहरूलाई वित्तीय ग्राहकका अधिकार, गुनासो गर्ने प्रक्रिया र ग्राहक संरक्षणसम्बन्धी व्यवस्थाबारे समेत जानकारी राख्न आग्रह गरेको छ।

व्यवसाय वा वित्तीय सेवा छनोट गर्दा आधिकारिक र निष्पक्ष सूचना तथा सल्लाहका स्रोत प्रयोग गर्न र बदलिँदो वित्तीय प्रणालीअनुसार आफ्नो ज्ञान तथा क्षमता निरन्तर अद्यावधिक गर्नुपर्ने राष्ट्र बैंकको सुझाव छ।

राष्ट्र बैंकले “सक्षम उद्यमी : दिगो रोजगारी सिर्जना, नवप्रवर्तन र आय विस्तारको आधार” भन्ने सन्देशसहित वित्तीय साक्षरतामार्फत उद्यमीको क्षमता अभिवृद्धिमा जोड दिएको हो।

गुनासोका लागि अनलाइन व्यवस्था

राष्ट्र बैंकले वित्तीय सेवासम्बन्धी समस्या वा गुनासो दर्ताका लागि gunaso.nrb.org.np अनलाइन पोर्टलको व्यवस्था गरेको जनाएको छ। उद्यमी तथा वित्तीय ग्राहकले आवश्यक परे आधिकारिक गुनासो प्रणाली प्रयोग गर्न सक्नेछन्।

समग्रमा, राष्ट्र बैंकको जोड व्यवसायीलाई केवल ऋणमा पहुँच दिलाउनेभन्दा पनि ऋणको सही उपयोग, वित्तीय योजना, जोखिम व्यवस्थापन, डिजिटल वित्तीय सेवा र वित्तीय अनुशासनमा सक्षम बनाउनेतर्फ केन्द्रित देखिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.