काठमाडौं । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले विपद्को सामना गर्न सरकार, राजनीतिक दल, सुरक्षा निकाय, विज्ञ र नागरिक समाजबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक हुने बताएका छन्।

प्रतिनिधि सभाको बैठकमा बोल्दै प्रचण्डले विगतका ठूला विपद्का अनुभव सुनाउँदै वर्तमान सरकार संकटका बेला सबै पक्षलाई पर्याप्त रूपमा साथ लिएर अघि बढ्न नसकेको टिप्पणी गरे।

उनले २०७२ सालको भूकम्पका बेला मुलुक राजनीतिक रूपमा जटिल अवस्थामा रहे पनि सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष मिलेर विपद्को सामना गरेको स्मरण गरे।

“विसं. २०७२ सालको भूकम्पमा हामी राजनीतिक रूपमा जटिल अवस्थामा थियौँ। संविधान निर्माणमा जुट्नुपर्ने अवस्था थियो। त्यसवेला पनि खर्बौंको क्षति भएको थियो,” उनले भने, “त्यस्तो बेला हामीले सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष सबै मिलेर त्यो चुनौतीको सामना गर्‍यौं।”

प्रचण्डले सिन्धुपाल्चोकको जुरे पहिरो र त्यसपछि भोटेकोसी (सुनकोसी) नदी थुनिँदा उत्पन्न संकटमा समेत राज्यका विभिन्न संयन्त्र र नागरिक तहबीच समन्वय गरेर काम गरिएको बताए।

“पहिरो गयो र भोटेकोसी (सुनकोसी) थुनियो। थुनिएपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा के हुन्छ भनेर देश नै त्रासमा बस्नुपर्ने अवस्था आयो,” उनले भने, “सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष, सुरक्षाकर्मी, नागरिक समाज सबैको समन्वयमा त्यो संकट हामीले सामना गर्‍यौं।”

त्यसपछि मनाङमा आएको बाढी, बझाङ केन्द्रबिन्दु भएर गएको भूकम्प तथा जाजरकोट भूकम्पका बेला पनि आफूले विपद् व्यवस्थापनमा प्रत्यक्ष संलग्न भएर काम गरेको उनले बताए।

जाजरकोट भूकम्पपछि बिहानै प्रभावित क्षेत्रमा पुगेको स्मरण गर्दै प्रचण्डले सुरक्षाकर्मी, भूगर्भविद् र विकास निर्माणका विज्ञहरूसँग नियमित छलफल गरेको बताए। त्यही अनुभवका आधारमा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा ग्लोबल वार्मिङ र जलवायु परिवर्तनका कारण नेपालले भोग्न सक्ने जोखिमबारे आफूले आवाज उठाएको उनको भनाइ थियो।

जलवायु परिवर्तनले बढाएको जोखिम

प्रचण्डले बढ्दो तापक्रमका कारण चट्टान र हिउँबीचको सम्बन्ध कमजोर हुँदै गएको र त्यसबाट हिमाली क्षेत्रमा नयाँखाले विपद् निम्तिन सक्ने बताए।

नेपालमा देखिएका यस्ता जोखिमप्रति विश्व समुदायले समयमै ध्यान दिनुपर्ने बताउँदै उनले जलवायु परिवर्तनको असर नेपालमा मात्र सीमित नरहने धारणा राखे।

उनले संयुक्त राष्ट्रसंघका विभिन्न बैठक तथा यूएईमा भएको कोप–२० मा समेत कार्बन उत्सर्जन र ‘क्लाइमेट जस्टिस’को विषय उठाएको स्मरण गरे।

‘सरकारले विज्ञ र अनुभवीलाई साथ लिन सकेन’

प्रचण्डले वर्तमान सरकारले विषयविज्ञ, प्राविधिक, अनुभवी व्यक्ति तथा विपद् र विकास विज्ञबाट पर्याप्त सुझाव लिन नसकेको आरोप लगाए।

उनका अनुसार ठूलो विपद्का बेला सुरक्षा निकायको परिचालन मात्र पर्याप्त हुँदैन। राज्यका सबै संयन्त्र, स्थानीय समुदाय, राजनीतिक दल, नागरिक समाज तथा विज्ञहरूको सामूहिक परिचालन आवश्यक हुन्छ।

उनले सरकार सेना परिचालनमा बढी केन्द्रित देखिएको तर व्यापक जनपरिचालन र उपलब्ध संयन्त्रको प्रभावकारी सञ्चालनमा कमजोरी देखिएको टिप्पणी गरे।

‘बालेनले आफ्नै दलका सांसदलाई पनि विश्वासमा लिन सकेनन्’

प्रचण्डले प्रधानमन्त्री बालेन शाहको कार्यशैलीप्रति समेत असन्तुष्टि जनाए। उनले प्रधानमन्त्रीले प्रतिपक्षलाई मात्र होइन, आफ्नै दलका सांसदलाई समेत विश्वासमा लिएर अघि बढ्नुपर्ने बताए।

“उहाँले अरूलाई पनि विश्वासमा लिनुपर्छ, प्रतिपक्षका सांसदलाई मात्रै होइन, उहाँको कार्यशैलीले आफ्नै दलका सांसदलाई विश्वासमा लिने मेहनत पनि गरेको मैले चाहिँ देख्दिनँ,” प्रचण्डले भने।

प्रधानमन्त्री संसद्मा आएर सांसदहरूसँग पर्याप्त संवाद नगरी फर्किने गरेको भन्दै उनले प्रश्न गरे, “उहाँ आउनुहुन्छ, कसैको अनुहार नहेरी जानुहुन्छ, यो के तरिका हो? यस्तो त हुँदैन।”

‘सोसल मिडियामा पोस्ट गरेर संकट समाधान हुँदैन’

प्रचण्डले प्रधानमन्त्री शाहले प्राप्त गरेको अवसरलाई गम्भीरतापूर्वक सदुपयोग गर्नुपर्ने बताए।

“उहाँलाई यत्रो ठूलो अवसर प्राप्त छ, यो अवसर गुम्न दिनुहुँदैन,” उनले भने।

संकटको समयमा सामाजिक सञ्जालमा सूचना वा धारणा सार्वजनिक गर्नु मात्रै पर्याप्त नहुने उनको टिप्पणी थियो।

“पीडित नागरिकले पोस्ट होइन, सोसल मिडियामा पोस्ट गरेर तपाईँहरूले चुनाव त जित्नुभयो, यो संकट समाधान हुँदैन,” प्रचण्डले भने।

उनले सरकारका प्रमुखले सबै पक्षको विश्वास जितेर संकट समाधानतर्फ अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए।

“उहाँले गम्भीर भएर सबैको विश्वास जित्न खोज्नुभएन भने समयले नपर्खिन सक्छ, ध्यान रहोस्,” उनले चेतावनी दिए।

प्रचण्डको भनाइमा विपद् व्यवस्थापन केवल सरकार वा सुरक्षा निकायको जिम्मेवारी नभई राज्यका सबै संयन्त्र र समाजका विभिन्न पक्षको साझा जिम्मेवारी हो। उनले विगतका विपद्बाट सिकेका अनुभवलाई वर्तमान संकट व्यवस्थापनमा प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिए।

चाहनुहुन्छ भने यसलाई अझ कडा राजनीतिक समाचार शैलीमा, वा बालेन–प्रचण्ड टकरावलाई केन्द्रमा राखेर अझै catchy headline सहित पनि तयार गर्न सक्छु।

प्रचण्डको प्रश्न– ‘यस्तै व्यवहारले सहकार्य हुनसक्छ ?’

बुधबार प्रतिनिधिसभाको बैठकमा बोल्दै प्रचण्डले संकटका बेला प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको व्यवहारमा विनम्रता र सहकार्यको भावना नदेखिएको टिप्पणी गरे।

प्रधानमन्त्री शाहले संसद्मा आएर विपद्को अवस्थाबारे जानकारी गराए पनि त्यसपछि सांसद तथा राजनीतिक दलहरूसँग पर्याप्त संवाद नगरेको प्रचण्डको आरोप थियो।

‘प्रधानमन्त्रीजी यहाँ आएर ब्रिफिङ गर्नुभयो। त्यसका लागि धन्यवाद। तर, यहाँ बोल्नुभयो, हिँड्नुभयो, उहाँले हाम्रो मुखसमेत हेर्न चाहनुभएन,’ प्रचण्डले भने, ‘यस्तै व्यवहारले सहकार्य हुनसक्छ ?’

विपद्को समयमा राज्यका सबै संयन्त्रलाई एकीकृत रूपमा परिचालन गर्नुपर्ने भए पनि सरकार त्यसतर्फ चुकेको उनले बताए। उद्धारका लागि नेपाली सेना परिचालन भए पनि सेना परिचालनमा मात्रै निर्भर भएर समस्या समाधान गर्न नसकिने उनको भनाइ थियो।

प्रचण्डले सरकारको कार्यशैली र सूचना सम्प्रेषणप्रति पनि आलोचना गरे। प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरूले संसद् तथा राजनीतिक दलहरूसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्नुको साटो सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्ना धारणा सार्वजनिक गर्ने गरेको उनको आरोप थियो।

‘तपाईंहरू बोल्नुपर्ने कुरा सामाजिक सञ्जालबाट भन्दै हुनुहुन्छ,’ प्रचण्डले भने, ‘सामाजिक सञ्जालबाट तपाईंहरूले चुनाव त जित्नुभयो, यो संकटबाट पार लगाउन सक्नुहुन्न।’

उनले विपद्को सामना गर्न सरकार, राजनीतिक दल, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र नागरिकबीच सहकार्य तथा समन्वय आवश्यक रहेको बताए। संकटका बेला राजनीतिक आग्रह–पूर्वाग्रहभन्दा माथि उठेर सामूहिक प्रयासबाट उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाको काम अघि बढाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए।

Originally published on abcnews.com.np.