काठमाडौं । तिब्बतको केरुङनजिक हिमनदी फुटेर आएको विनाशकारी बाढीपछि त्यस क्षेत्रमा थप बाढी तथा पहिरोको जोखिम कायमै रहेकोविज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्।

नेपालमा खोज, उद्धार तथा राहतका काम जारी रहेका बेला हिमनदी फुटेको क्षेत्रको भू–बनोट अझै अस्थिर रहेकाले बाँकी रहेका हिमनदी, चट्टान र कमजोर बनेका डाँडाहरू पुनः खस्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय तथा जलवायु विज्ञहरूले प्रारम्भिक बाढीको जोखिम केही घटे पनि त्यस क्षेत्रलाई तत्काल सुरक्षित मान्न नसकिने बताएका छन्।

हिमनदी र चट्टान पुनः खस्ने जोखिम

इसिमोडका क्रायोस्फियर विश्लेषक प्रशान्त बरालका अनुसार ठूलो हिमपहिरो तथा चट्टान खसेपछि त्यस क्षेत्रमा बाँकी रहेको हिमनदी, फुटेका चट्टान र कमजोर बनेका डाँडाहरू अझै पनि अस्थिर अवस्थामा छन्।

उनका अनुसार यी संरचना पुनः भत्किएमा थप ठूलो मात्रामा लेदो तथा पानी तलतिर बग्न सक्ने जोखिम रहन्छ।

अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ कोलोराडो बोल्डरका पर्वतीय भूगोलविद् अल्टन बायर्सका अनुसार हिमनदी खसेको स्थानमुनि बनेको तालको पानीको ठूलो हिस्सा निकास भइसकेकाले तत्काल ठूलो बाढी आउने सम्भावना भने केही घटेको छ।

तर जोखिम पूर्ण रूपमा टरेको भने छैन।

बरालका अनुसार खतरा केवल तालमा जम्मा भएको पानीको मात्र होइन। वरपरका हिमनदी तथा चट्टानहरू पुनः खस्दा सिर्जना हुन सक्ने अचानकको लेदोयुक्त बाढी पनि उत्तिकै जोखिमपूर्ण छ।

घटनाअघि नै देखिएका थिए जोखिमका संकेत

नेपाली तथा चिनियाँ वैज्ञानिकहरूको कन्सोर्टियमले तयार पारेको नयाँ ‘हिरिस्क’ प्रतिवेदनले हिमनदी फुट्नुअघि नै केही सम्भावित पूर्वसंकेत देखिएको उल्लेख गरेको छ।

प्रतिवेदनअनुसार घटना हुनुभन्दा केही दिनअघि हिमनदी पग्लिएर निस्किएको पानी धमिलो भएको तथा चट्टानहरूमा चिरा देखिन थालेका थिए।

यी संकेतलाई व्यवस्थित रूपमा निगरानी गरी तल्लो तटीय क्षेत्रमा तत्काल सूचना पुर्‍याउन सके जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकिने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।

पूर्वसूचना प्रणालीले धेरैको ज्यान जोगाउन सक्थ्यो

प्रतिवेदनले सीमावर्ती क्षेत्रमा प्रारम्भिक पहिरो अत्यन्त तीव्र गतिमा खसेका कारण त्यहाँ रहेका मानिसलाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा सार्न कठिन हुने उल्लेख गरेको छ।

तर तल्लो तटीय क्षेत्रमा भने १० मिनेट वा त्यसभन्दा बढी समयको पूर्वसूचना उपलब्ध गराउन सके धेरै मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सकिने सम्भावना रहेको प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।

यसका लागि हिमनदी, पहिरो, नदीको बहाव र पानीको सतह निरन्तर निगरानी गर्ने आधुनिक पूर्वसूचना प्रणाली आवश्यक रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

सीमापार सूचना आदानप्रदानमा जोड

स्टिमसन सेन्टरका वरिष्ठ शोधकर्ता अस्टिन लर्डले भने यो घटना ‘ब्लाइन्ड स्पट’मा भएका कारण पहिले नै पूर्वानुमान गर्न अत्यन्त कठिन भएको बताएका छन्।

उनका अनुसार नेपाल र चीनबीच सीमापार प्राकृतिक जोखिमसम्बन्धी सूचना आदानप्रदान, सञ्चार तथा संयुक्त वैज्ञानिक विश्लेषणलाई अझ सुदृढ बनाउन आवश्यक छ।

विशेषगरी हिमनदी विस्फोट, हिमपहिरो, पहिरो तथा अचानक आउने बाढीको जोखिम सीमाभन्दा माथिल्लो क्षेत्रमा उत्पन्न हुने भएकाले यसको प्रभाव तल्लो तटीय क्षेत्रमा पर्ने गर्छ।

त्यसैले एक देशको सीमाभित्र मात्र जोखिम निगरानी गरेर पर्याप्त नहुने विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।

केरुङनजिकको हिमनदी फुटेपछि आएको बाढीले ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्‍याइसकेको अवस्थामा जोखिम अझै समाप्त नभएकाले प्रभावित नदी तटीय क्षेत्रमा निरन्तर निगरानी र प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणालीलाई तत्काल प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.