काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोसी–त्रिशूली बाढीले जिल्लाका चारवटा स्वास्थ्य संस्था पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त बनाएको छ । बाढीका कारण स्वास्थ्य संस्था नै बगाएपछि त्यहाँ कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी तथा उपचाररत बिरामीको अवस्थासमेत यकिन हुन सकेको छैन ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार टिमुरे हेल्थ पोस्ट, प्रवेश विन्दुमा विदेशबाट आवतजावत गर्ने नागरिकको स्वास्थ्य जाँच गर्ने स्वास्थ्य संस्था, स्याफ्रुबेँसी स्वास्थ्य चौकी र मैलुङ सामुदायिक स्वास्थ्य इकाई पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् ।

स्वास्थ्यकर्मीसमेत सम्पर्कविहीन

मन्त्रालयका सूचना अधिकारी डा. समिर अधिकारीका अनुसार पूर्ण क्षतिग्रस्त स्वास्थ्य संस्थामा कार्यरत अधिकांश स्वास्थ्यकर्मी तथा कर्मचारी सम्पर्कविहीन छन् ।

“अस्पतालमा कार्यरत अधिकांश स्वास्थ्यकर्मी तथा कर्मचारीहरू सम्पर्कबाहिर हुनुहुन्छ । केही काठमाडौं वा अन्यत्र भएकाहरू सम्पर्कमा हुनुहुन्छ,” उनले भने ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले प्रभावित स्वास्थ्यकर्मीको यकिन विवरण संकलन गरिरहेको छ । स्वास्थ्य संस्था नै बाढीले बगाएकाले त्यहाँ उपचाररत बिरामीको अवस्थासमेत यकिन हुन नसकेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

प्रभावित जिल्लामा कार्यरत महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको अवस्थासमेत संकलन भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

धादिङका स्वास्थ्य संस्थामा पनि आंशिक क्षति

भोटेकोसी–त्रिशूली बाढीको प्रभाव रसुवामा मात्र सीमित छैन । मन्त्रालयका अनुसार बैरेनी अस्पताल गल्छी, चरौदी आयुर्वेद स्वास्थ्य केन्द्र बेनीघाट र बैरेनी आयुर्वेद औषधालय धादिङलगायत स्वास्थ्य संस्थामा आंशिक क्षति पुगेको छ ।

त्यस्तै, काठमाडौंसँग सडक सम्पर्क विच्छेद भएका कारण दुईवटा अस्पतालसमेत प्रभावित अवस्थामा रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

अस्थायी सेल्टरबाट स्वास्थ्य सेवा

स्वास्थ्य संस्था नै ध्वस्त भएपछि मन्त्रालयले प्रभावित क्षेत्रमा वैकल्पिक माध्यमबाट स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन थालेको छ ।

“प्रभावित क्षेत्रमा अस्थायी रूपमा स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन सुरु गरिसकेका छौँ । अस्थायी सेल्टरहरूमा स्वास्थ्य सेवा प्रवाह भइरहेको छ,” डा. अधिकारीले भने ।

दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्य संस्था पुनर्निर्माण तथा सञ्चालनका लागि योजना बनाउने कामसमेत अघि बढाइएको छ ।

टिमुरे र स्याफ्रुबेँसीलगायत बस्तीको पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माण हुने भएकाले नयाँ स्वास्थ्य संस्था कहाँ र कसरी निर्माण गर्ने भन्ने निर्णय बस्ती पुनःव्यवस्थापनसँगै गरिने मन्त्रालयको भनाइ छ ।

४७ मेडिकल टिम परिचालन, अहिले १८ टोली सक्रिय

विपद्पछि प्रभावित क्षेत्रमा देशका विभिन्न स्थानबाट चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरिएको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म ४७ वटा इमर्जेन्सी मेडिकल टिम परिचालन गरिएका थिए । ती टिममा गरी २२२ स्वास्थ्यकर्मी सहभागी थिए ।

तत्काल उपचार तथा उद्धारसम्बन्धी काम सकेर धेरै टोली फर्किसकेका छन् । अहिले १८ वटा इमर्जेन्सी मेडिकल टिम प्रभावित क्षेत्रमा सक्रिय छन् ।

देशका अन्य क्षेत्रमा नियमित स्वास्थ्य सेवा प्रभावित नहोस् भनेर समेत जनशक्ति व्यवस्थापन गरिएको मन्त्रालयले जनाएको छ । पूर्वमा धरानदेखि पश्चिममा डडेल्धुरा र धनगढीसम्मका स्वास्थ्य संस्थाबाट आवश्यक जनशक्ति व्यवस्थापन गरिएको अधिकारीले बताए ।

काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालबाट समेत स्वास्थ्य टोली प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको छ भने राजधानीका अस्पताललाई आकस्मिक अवस्थामा तत्काल सेवा दिन सक्ने गरी तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

८८ स्वास्थ्यकर्मी मनोसामाजिक सहयोगमा

बाढीमा आफन्त गुमाएका, बेपत्ता भएका तथा घर–सम्पत्ति गुमाएका नागरिकमा मानसिक तथा मनोसामाजिक समस्या देखिन सक्ने भएकाले मन्त्रालयले यसलाई पनि प्राथमिकतामा राखेको छ ।

मनोचिकित्सक, साइकोलोजिस्ट तथा मनोसामाजिक परामर्शदातासहित ८८ जना स्वास्थ्यकर्मी फिल्डमा परिचालित छन् ।

उनीहरूले प्रभावित बस्ती तथा अस्थायी सेल्टरमा पुगेर मनोसामाजिक परामर्श र आवश्यक सहयोग प्रदान गरिरहेका छन् ।

मन्त्रालयका अनुसार बाढीका क्रममा आफन्त बगेको देखेका, घरबार गुमाएका वा ज्यान जोगाएर सेल्टरमा पुगेका नागरिकमा त्रास, शोक र मानसिक तनाव देखिन सक्ने भएकाले उपचारसँगै मनोसामाजिक सहयोगलाई प्राथमिकता दिइएको हो ।

स्वास्थ्य सामग्री आपूर्ति तीव्र

प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल आवश्यक स्वास्थ्य सामग्रीको पहिचान गरी देश तथा विदेशबाट प्राप्त सामग्री परिचालन भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

घाइतेको उपचार, अस्थायी सेल्टरमा आवश्यक स्वास्थ्य सामग्री तथा रोग निगरानी र उपचारका लागि आवश्यक सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा पठाइँदै छ ।

स्वास्थ्य सामग्री संकलन तथा वितरणका लागि मन्त्रालयअन्तर्गत छुट्टै महाशाखाले काम गरिरहेको छ ।

हालसम्म विदेशी चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई भने प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छैन । देशभित्रै उपलब्ध जनशक्तिलाई परिचालन गरेर स्वास्थ्य सेवा व्यवस्थापन भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

रक्त अभाव छैन, वेबपोर्टलबाट विवरण सार्वजनिक

बाढी प्रभावितको उपचारमा हालसम्म रगतको अभाव नदेखिएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

रक्तसञ्चार सेवाका लागि आवश्यक समन्वय तथा व्यवस्थापन भइरहेको छ । उपलब्ध रगतको अवस्था सार्वजनिक गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले वेबपोर्टल सञ्चालनमा ल्याएको छ ।

वेबपोर्टलमार्फत उपलब्ध रगतको विवरण सार्वजनिक गर्ने, आवश्यकताअनुसार समन्वय गर्ने तथा रक्तदानका लागि आह्वान गर्ने काम भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

अबको चुनौती : महामारी रोकथाम

बाढीबाट क्षतिग्रस्त स्वास्थ्य संरचना पुनर्निर्माणसँगै प्रभावित क्षेत्रमा रोगको संक्रमण फैलिन नदिनु मन्त्रालयको अर्को प्रमुख चुनौती बनेको छ ।

बाढीपछि विस्थापित नागरिक अस्थायी सेल्टरमा बसिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा सरसफाइ, खानेपानी, पोषण, नियमित औषधि तथा रोग निगरानीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने मन्त्रालयको भनाइ छ ।

त्यसैले तत्काल घाइतेको उपचार र राहतसँगै नियमित स्वास्थ्य सेवा पुनःस्थापना, मनोसामाजिक सहयोग तथा सम्भावित रोगको संक्रमण नियन्त्रणलाई प्राथमिकतामा राखेर काम भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

Originally published on abcnews.com.np.