काठमाडौं – मध्यपूर्वमा अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव थप चर्किएको छ। अमेरिकी सेनाले आइतबार इरानका दक्षिणी बन्दरगाह सहरहरूमा नयाँ हवाई आक्रमण गरेपछि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) अस्थायी रूपमा बन्द गरेको घोषणा गरेको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले यो साताभित्र इरानमाथि गरिएको तेस्रो चरणको सैन्य आक्रमण भएको पुष्टि गर्दै, साइप्रसको झण्डा बोकेको एक कन्टेनर जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेपछि प्रतिकारस्वरूप कारबाही गरिएको जनाएको छ।

इरानका पाँच प्रमुख बन्दरगाहमा विस्फोट

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार अमेरिकी बमबारीका क्रममा दक्षिणी तटीय क्षेत्रका बन्दर अब्बास, सिरिक, चाबहार, बन्दर-ए-देइर र असालुयेह लगायतका रणनीतिक बन्दरगाह सहरहरूमा शक्तिशाली विस्फोट भएका छन्।

यी क्षेत्रहरू इरानको नौसैनिक गतिविधि, ऊर्जा निर्यात तथा सामरिक पूर्वाधारका दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छन्। प्रारम्भिक विवरणअनुसार केही सैन्य र औद्योगिक संरचनामा क्षति पुगेको भए पनि मानवीय क्षतिको आधिकारिक विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने घोषणा

अमेरिकी आक्रमणलगत्तै आईआरजीसीले होर्मुज जलडमरूमध्य अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको घोषणा गरेको छ।

आईआरजीसीले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै आफूहरूले “अनुमति नलिएको मार्ग” हुँदै जलडमरूमध्य पार गर्न खोजेको एउटा जहाजतर्फ चेतावनीस्वरूप गोली चलाएको दाबी गरेको छ। त्यसपछि सुरक्षा कारण देखाउँदै जलमार्गमा आवतजावत अस्थायी रूपमा रोकिएको जनाएको छ।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिको जीवनरेखा मानिन्छ। विश्वमा समुद्री मार्गबाट हुने कच्चा तेल ढुवानीको ठूलो हिस्सा यही मार्ग हुँदै हुने भएकाले यसको बन्दले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा ठूलो असर पर्ने अनुमान गरिएको छ।

अमेरिकी दाबी

अमेरिकी सेनाले साइप्रसको झण्डा बोकेको एक कन्टेनर जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ। त्यसको जवाफस्वरूप इरानी सैन्य पूर्वाधारलाई लक्षित गरी नयाँ हवाई आक्रमण गरिएको सेन्ट्रल कमाण्डले जनाएको छ।

वाशिङ्टनले आफ्ना तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापारिक मार्गको सुरक्षाका लागि आवश्यक कारबाही जारी रहने चेतावनी पनि दिएको छ।

सर्वोच्च नेता खामेनीको कडा चेतावनी

यसैबीच इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोज्तबा खामेनीले आफ्ना पिता तथा पूर्व सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणमा मृत्यु भएको आरोप दोहोर्याउँदै त्यसको बदला लिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

उनले राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्दै भने, “बदला लिनु हाम्रो राष्ट्रको इच्छा हो। यो केवल व्यक्तिगत प्रतिशोध होइन, राष्ट्रिय कर्तव्य हो।”

खामेनीको यो अभिव्यक्तिलाई इरानले आगामी दिनमा थप सैन्य प्रतिक्रिया दिन सक्ने संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

विश्वव्यापी चिन्ता बढ्दै

लगातारको अमेरिकी हवाई आक्रमण, इरानको प्रतिकार र होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने निर्णयले मध्यपूर्वमा व्यापक युद्धको जोखिम बढाएको विश्लेषण गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि जलडमरूमध्य लामो समयसम्म बन्द रह्यो भने विश्वभर कच्चा तेलको आपूर्ति प्रभावित हुन सक्छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्न सक्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत दबाब सिर्जना हुने सम्भावना छ।

अहिलेसम्म संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा प्रमुख विश्व शक्तिहरूले दुवै पक्षलाई संयमता अपनाउन र तत्काल तनाव कम गर्न आग्रह गरिरहेका छन्। तर पछिल्ला घटनाक्रमले अमेरिका–इरान सम्बन्ध पुनः प्रत्यक्ष सैन्य द्वन्द्वतर्फ उन्मुख भएको संकेत देखिएको छ।