आकस्मिक बिरामीपछि ७१ वर्षको उमेरमा अमेरिकी सिनेटरको मृत्यु; रिपब्लिकन पार्टी र अमेरिकी राजनीतिमा शोक

काठमाडौं  – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका सबैभन्दा विश्वासिला सहयोगीमध्ये एक तथा रिपब्लिकन पार्टीका वरिष्ठ नेता लिन्ड्से ग्राहमको ७१ वर्षको उमेरमा आकस्मिक बिरामीका कारण निधन भएको छ। उनको कार्यालयले आइतबार बिहान जारी गरेको विज्ञप्तिमा शनिबार साँझ छोटो समयको अचानक आएको स्वास्थ्य समस्यापछि ग्राहमको मृत्यु भएको पुष्टि गरेको हो।

विज्ञप्तिमा ग्राहमका परिवारले यो कठिन घडीमा प्रार्थनाको आग्रह गर्दै आफ्नो निजी जीवनको सम्मान गर्न सबैसँग अनुरोध गरेको छ। केही दिनअघिसम्म सक्रिय राजनीतिक कार्यक्रममा सहभागी भइरहेका ग्राहमको स्वास्थ्यमा कुनै गम्भीर समस्या देखिएको थिएन। त्यसैले उनको अप्रत्याशित निधनले वासिङ्टनको राजनीतिक वृत्त र रिपब्लिकन पार्टीलाई स्तब्ध बनाएको छ।

सन् २००३ देखि दक्षिण क्यारोलिनाबाट अमेरिकी सिनेटमा प्रतिनिधित्व गर्दै आएका ग्राहम आगामी नोभेम्बरमा हुने सिनेट निर्वाचनका लागि पुनः उम्मेदवार पनि बनेका थिए। दुई दशकभन्दा बढी समय अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा, विदेश नीति र न्यायिक मामिलामा प्रभावशाली भूमिका खेलेका उनी रिपब्लिकन पार्टीका सबैभन्दा अनुभवी नेतामध्ये एक मानिन्थे।

कट्टर आलोचकबाट ट्रम्पका सबैभन्दा निकट सहयोगी

लिन्ड्से ग्राहम र डोनाल्ड ट्रम्पबीचको राजनीतिक सम्बन्ध अमेरिकी राजनीतिमा निकै रोचक मानिन्छ। सन् २०१६ को राष्ट्रपति निर्वाचनका क्रममा ग्राहम ट्रम्पका सबैभन्दा कडा आलोचक थिए। उनले ट्रम्पलाई “रिपब्लिकन पार्टीको इतिहासकै सबैभन्दा त्रुटिपूर्ण उम्मेदवार” भन्दै सार्वजनिक रूपमा आलोचना गरेका थिए भने ट्रम्पले पनि ग्राहमलाई “मूर्ख” र “कमजोर नेता” भनेर जवाफ दिएका थिए।

तर ट्रम्प राष्ट्रपति बनेपछि परिस्थितिले नयाँ मोड लियो। ग्राहम विस्तारै ट्रम्पका सबैभन्दा विश्वासिला राजनीतिक साझेदार बने। उनले ह्वाइट हाउस र अमेरिकी कंग्रेसबीच समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गरे र ट्रम्प प्रशासनका अधिकांश महत्त्वपूर्ण निर्णयहरूको खुलेर समर्थन गरे।

सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश ब्रेट काभानफको नियुक्ति विवाददेखि लिएर विदेश नीति, आप्रवासन र राष्ट्रिय सुरक्षाका विषयसम्म ग्राहम ट्रम्पको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएका थिए।

विदेश नीतिमा ‘हक’ नेताको छवि

पूर्व वायुसेना रिजर्भ कर्नेल तथा सैन्य कानुनका विशेषज्ञ ग्राहम अमेरिकी विदेश नीतिमा कठोर धारणा राख्ने नेताका रूपमा परिचित थिए। उनले इराक युद्धको समर्थन गरेका थिए भने इरानविरुद्ध सैन्य कारबाहीको निरन्तर वकालत गर्दै आएका थिए।

पूर्व राष्ट्रपति बराक ओबामाले इरानसँग गरेको आणविक सम्झौताका उनी कट्टर विरोधी थिए। पछिल्ला वर्षहरूमा पनि उनले इरानमाथि थप दबाब र कडा सैन्य रणनीति अपनाउन ट्रम्प प्रशासनलाई निरन्तर आग्रह गर्दै आएका थिए।

निधनअघि युक्रेन भ्रमण

निधन हुनुभन्दा केही दिनअघि मात्र ग्राहम युक्रेन पुगेका थिए। त्यहाँ उनले राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग भेटवार्ता गरेका थिए।

जेलेन्स्कीले सामाजिक सञ्जालमार्फत ग्राहमसँगको भेटलाई सकारात्मक र फलदायी भएको उल्लेख गर्दै युक्रेनी सेनाप्रति उनले देखाएको समर्थनको प्रशंसा गरेका थिए। यही भ्रमणपछि उनी अमेरिका फर्किएका थिए।

जनवरी ६ को घटनापछि पनि फेरि ट्रम्पकै साथ

सन् २०२१ जनवरी ६ मा ट्रम्प समर्थकहरूले अमेरिकी संसद भवन (क्यापिटल) मा आक्रमण गरेपछि ग्राहमले केही समय ट्रम्पको आलोचना गरेका थिए। उनले “अब धेरै भयो” भन्दै आफू ट्रम्पबाट अलग भएको संकेत दिएका थिए।

तर त्यो दूरी धेरै समय टिकेन। उनले ट्रम्पविरुद्धको दोस्रो महाभियोगमा दोषी ठहर गर्ने पक्षमा मतदान गरेनन्। त्यसपछि सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ट्रम्पलाई प्रारम्भिक चरणमै समर्थन जनाउँदै पुनः उनका सबैभन्दा सक्रिय सहयोगी बने।

अमेरिकी राजनीतिमा एउटा युगको अन्त्य

लिन्ड्से ग्राहमको निधनसँगै अमेरिकी सिनेटमा प्रभावशाली मानिएको “थ्री एमिगोज” समूहको अन्तिम सदस्य पनि गुमेको छ। यस समूहमा जोन म्याककेन, जो लाइबरम्यान र ग्राहम थिए। तीनै जना विदेश नीति र राष्ट्रिय सुरक्षामा कठोर अडान राख्ने नेताका रूपमा परिचित थिए।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार ग्राहमको निधनले रिपब्लिकन पार्टीभित्र अनुभव, रणनीतिक नेतृत्व र ट्रम्पसँग प्रत्यक्ष पहुँच भएका नेताको ठूलो अभाव सिर्जना गर्नेछ।

विश्वभरबाट श्रद्धाञ्जली

दक्षिण क्यारोलिनाका गभर्नर हेनरी म्याकमास्टरले ग्राहमलाई “दक्षिण क्यारोलिना र अमेरिकाका लागि अथक योद्धा तथा असल मित्र” भन्दै श्रद्धाञ्जली दिएका छन्।

इजरायलका राष्ट्रिय सुरक्षा मन्त्री इतामार बेन–गभिरले “इजरायलले आफ्नो सबैभन्दा बलियो मित्र गुमाएको” प्रतिक्रिया दिएका छन्। पूर्व प्रधानमन्त्री नफ्ताली बेनेटले पनि ग्राहमलाई “इजरायलको कठिन घडीमा सधैं साथ दिने साहसी अमेरिकी नेता” भन्दै श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेका छन्।

लिन्ड्से ग्राहमको निधनसँगै अमेरिकी राजनीतिले दुई दशकभन्दा बढी समय राष्ट्रिय सुरक्षा, विदेश नीति र रिपब्लिकन राजनीतिमा निर्णायक प्रभाव छोडेका एक अनुभवी नेतालाई गुमाएको छ। उनको राजनीतिक यात्रा आलोचकबाट विश्वासिला सहयोगीसम्मको असाधारण परिवर्तनका कारण अमेरिकी राजनीतिक इतिहासमा लामो समयसम्म सम्झिइरहने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।