तेल बजारमा फेरि हलचल

काठमाडौं ।। अमेरिका र इरानबीच केही साताअघि भएको अस्थायी युद्धविराम पुनः संकटमा परेको छ। आइतबार राति अमेरिकाले इरानका विभिन्न सैन्य लक्ष्यमा नयाँ हवाई आक्रमण गरेपछि दुवै देशबीच प्रतिआक्रमणको श्रृंखला फेरि सुरु भएको हो। घटनाक्रमले विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) वरपरको सुरक्षा अवस्थालाई थप जटिल बनाएको छ।

अमेरिकी सेनाका अनुसार पछिल्लो आक्रमणको उद्देश्य इरानलाई हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै सञ्चालन हुने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण गर्नबाट रोक्नु थियो। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले इरानी सैन्य क्षमतामा प्रहार गरिएको जनाएको छ।

व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमणपछि फेरि भड्कियो तनाव

तनावको पछिल्लो श्रृंखला शनिबार इरानले साइप्रसको झण्डा बोकेको एक कन्टेनर जहाजमाथि आक्रमण गरेपछि सुरु भएको हो। इरानले केही सातादेखि आफूलाई लगाइँदै आएको आरोपपछि पहिलो पटक उक्त आक्रमणको जिम्मेवारी सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेको थियो।

यससँगै इरानले हर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने घोषणा पनि गरेको थियो। विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल यही समुद्री मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यस घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ठूलो चिन्ता पैदा गरेको छ।

अमेरिकाको जवाफी कारबाही

इरानको आक्रमणपछि अमेरिकाले करिब १४० वटा इरानी सैन्य लक्ष्य मा हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। त्यसपछि इरानले जोर्डन, ओमान, कतारलगायत क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी तथा अमेरिकी सहयोगी सैन्य सम्पत्तिलाई लक्षित गर्दै प्रतिआक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

अमेरिकी सेनाले भने आफ्ना सैनिकतर्फ कुनै मानवीय क्षति नभएको जनाएको छ।

फेरि इरानी लक्ष्यमा अमेरिकी बमबारी

सोमबार बिहान स्थानीय समयअनुसार अमेरिकाले पुनः इरानका विभिन्न क्षेत्रमा नयाँ हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार खुजेस्तान, अहवाज, खोंदाब, अबादान, देजफुल, अन्दिमेश्क, माहशहर र ओमिदियेह लगायतका क्षेत्रमा विस्फोट भएका छन्।

हर्मुज जलडमरूमध्य नजिक रहेको होर्मोज्गान प्रान्तको सिरिक क्षेत्रमा रहेको दूरसञ्चार टावर पनि अमेरिकी आक्रमणको निशानामा परेको इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

अमेरिकी दाबी : इरानले फेरि जहाजमाथि मिसाइल प्रहार गर्‍यो

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका प्रवक्ता क्याप्टेन टिम हकिन्सका अनुसार अमेरिकी आक्रमण सुरु हुनुअघि नै इरानले हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गइरहेका व्यापारिक जहाजलाई लक्षित गर्दै क्रुज मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको थियो।

अमेरिकी सेनाले ती दुवै आक्रमणलाई बीचमै अवरोध गरी ध्वस्त पारेको दाबी गरेको छ। वासिङ्टनले यही कारण इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाही आवश्यक भएको जनाएको छ।

ट्रम्प : “हर्मुज खुला छ”

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा हर्मुज जलडमरूमध्य अहिले पनि अन्तर्राष्ट्रिय जहाजका लागि खुला रहेको दाबी गरेका छन्।

उनले अमेरिकाले इरानमाथि “कडा प्रहार” गरेको बताउँदै युद्धविराम कायम राख्ने जिम्मेवारी इरानकै भएको बताएका छन्।

तर इरानले भने हर्मुज हुँदै जाने सबै जहाजले आफ्नै समुद्री क्षेत्र प्रयोग गर्नुपर्ने अडान दोहोर्‍याएको छ। यही विषय अहिले दुवै देशबीचको प्रमुख विवाद बनेको छ।

तेल बजारमा फेरि हलचल

तनाव बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा मूल्य फेरि उकालो लागेको छ।

ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य करिब ३.५ प्रतिशतले बढेर प्रतिव्यारेल ७९ डलर नजिक पुगेको छ। युद्ध सुरु हुनुअघि भन्दा यो मूल्य झन्डै ९ प्रतिशत बढी हो।

समुद्री तथ्यांक कम्पनी क्प्लर (Kpler) का अनुसार युद्धअघि दैनिक १३० भन्दा बढी जहाज हर्मुजबाट आवतजावत गर्ने गर्थे। अहिले त्यो संख्या घटेर केवल २२ वटा जहाज मा सीमित भएको छ, जसले विश्व आपूर्ति श्रृंखलामाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको गम्भीर चिन्ता

संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस ले खाडी क्षेत्रमा पुनः बढेको सैन्य तनावप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

उनले दुवै पक्षलाई तत्काल संयमता अपनाउन आग्रह गर्दै पूर्ण युद्धमा फर्किए त्यसको असर मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्रमा समेत विनाशकारी हुने चेतावनी दिएका छन्।

कूटनीतिक समाधान अझै टाढा

राष्ट्रपति ट्रम्पले दुवै पक्षबीच सम्झौता हुनै लागेको दाबी गरे पनि इरानले कुनै नयाँ सहमति भएको पुष्टि गरेको छैन।

विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज जलडमरूमध्यमाथिको नियन्त्रण, अन्तर्राष्ट्रिय जहाजको आवतजावत र इरानमाथिका प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा सहमति नहुँदासम्म अमेरिका–इरान सम्बन्ध फेरि पूर्ण युद्धतर्फ जान सक्ने जोखिम कायमै रहने देखिएको छ।