काठमाडौं । मध्यपूर्वमा अमेरिका–इरानबीचको तनाव थप चुलिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध कडा चेतावनी दिएलगत्तै अमेरिकी सेनाले इरानका दक्षिणी तटीय क्षेत्रमा नयाँ हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। यससँगै विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील सामुद्रिक व्यापार मार्ग हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) वरिपरि सैन्य गतिविधि झन् तीव्र बनेको छ।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्पको प्रत्यक्ष निर्देशनमा इरानका विभिन्न सैन्य तथा रणनीतिक लक्ष्यहरूमा नयाँ चरणको आक्रमण गरिएको हो। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले भने बन्दर अब्बास र किश टापु क्षेत्रमा शक्तिशाली विस्फोट भएको पुष्टि गरेका छन्।

इरानी बन्दरगाहमाथि नाकाबन्दी सुरु गर्ने अमेरिकाको घोषणा

अमेरिकी सेनाले ट्रम्पले घोषणा गरेको इरानी बन्दरगाह तथा तटीय क्षेत्रको पुनः नाकाबन्दी जुलाई १४ को राति ८:०० बजे (GMT) देखि औपचारिक रूपमा लागू गरिने जनाएको छ।

यो कदमले इरानको समुद्री व्यापार, तेल निर्यात तथा सैन्य आपूर्तिमा प्रत्यक्ष असर पर्ने विश्लेषण गरिएको छ। अमेरिकी प्रशासनले नाकाबन्दीलाई “इरानमाथिको अधिकतम दबाब” रणनीतिको अर्को चरणका रूपमा व्याख्या गरेको छ।

इरानको चेतावनी : “हर्मुजको संरक्षक हामी नै हौं”

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकी कदमको कडा विरोध गर्दै हर्मुज जलडमरूमध्यको सुरक्षा इरानकै जिम्मेवारी भएको बताएका छन्।

उनले भने,

“हर्मुज जलडमरूमध्यको संरक्षक इरान सधैं रहनेछ। कसैले पनि हाम्रो सार्वभौमिक अधिकारलाई चुनौती दिन सक्दैन।”

अराघचीले अमेरिकी आक्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लङ्घन भएको आरोप समेत लगाए।

हर्मुज जलडमरूमध्य किन यति महत्वपूर्ण?

हर्मुज जलडमरूमध्य विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो। विश्वको ठूलो हिस्सा कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्यास यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्छ।

यदि यहाँ सैन्य द्वन्द्व बढ्यो वा जहाज आवागमन अवरुद्ध भयो भने—

• अन्तर्राष्ट्रिय तेल मूल्यमा तीव्र वृद्धि हुन सक्छ।
• विश्वव्यापी इन्धन आपूर्ति प्रभावित हुन सक्छ।
• समुद्री व्यापारमा ठूलो अवरोध आउन सक्छ।
• विकासशील मुलुकहरूमा महँगी थप बढ्न सक्छ।
• एसिया, अफ्रिका र युरोपसम्मको आर्थिक योजनामा असर पर्न सक्छ।

पछिल्ला केही दिनयता तेलको मूल्य निरन्तर उकालो लागिरहेको छ।

हुथी विद्रोही सक्रिय

यसैबीच यमनका हुथी विद्रोहीहरूले फेरि मिसाइल आक्रमण सुरु गरेका छन्।

साउदी अरब नेतृत्वको गठबन्धनले यमनबाट प्रहार गरिएका ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले नष्ट गरेको जनाएको छ।

यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारले भने राजधानी सानाको विमानस्थलको धावनमार्गमा सफल आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

इरानको प्रतिकार

इरानले अमेरिकाको पछिल्लो बमबारीको जवाफस्वरूप बहराइन, कुवेत, ओमान र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गरी मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ।

तेहरानले ती आक्रमणहरू अमेरिकाले दक्षिणी इरानमाथि गरेको बमबारीको प्रतिशोध भएको जनाएको छ।

यद्यपि अमेरिकी पक्षले ती सबै दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरेको छैन।

विश्वभर चिन्ता

मध्यपूर्वमा युद्ध थप फैलिने संकेत देखिएपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष सैन्य भिडन्त अझ तीव्र भयो भने त्यसले केवल मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, समुद्री सुरक्षा र विश्व अर्थतन्त्रमा समेत दीर्घकालीन असर पार्न सक्छ।

विशेष गरी हर्मुज जलडमरूमध्यमा कुनै पनि अवरोध सिर्जना भए विश्वव्यापी तेल आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो धक्का पुग्ने भएकाले आगामी केही दिनलाई अत्यन्त संवेदनशील मानिएको छ।