काठमाडौं – अमेरिकाका प्रमुख टेलिभिजन नेटवर्कहरूले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको बिहीबार रातिको सम्बोधन आफ्नो मुख्य च्यानलबाट प्रत्यक्ष प्रसारण गर्न अस्वीकार गरेपछि अमेरिकी राजनीति र सञ्चार जगतमा नयाँ विवाद उत्पन्न भएको छ।

मध्यावधि निर्वाचन हुनु चार महिनाअघि ट्रम्पले राष्ट्रका नाममा गरेको सम्बोधनलाई एबिसी (ABC), एनबिसी (NBC) र सिएनएन (CNN) ले परम्परागत टेलिभिजन च्यानलबाट प्रसारण गरेनन्। सञ्चारमाध्यमहरूको यो निर्णयप्रति राष्ट्रपति ट्रम्पले कडा आक्रोश व्यक्त गर्दै टेलिभिजन सञ्जालहरूको लाइसेन्स नै खारेज गर्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्।

के थियो टेलिभिजनहरूको अडान?

एबिसी, एनबिसी र सिएनएनजस्ता नेटवर्कहरूले ट्रम्पको भाषणलाई आफ्नो मुख्य च्यानलको साटो वेबसाइट र सदस्यता-आधारित डिजिटल प्लेटफर्महरूमा मात्र सीमित राखेका थिए। यी डिजिटल सेवाहरूको पहुँच परम्परागत टेलिभिजन च्यानलको तुलनामा निकै कम छ।

सञ्चारविज्ञहरूका अनुसार, यो निर्णयको पछाडि मुख्यतया ‘तथ्य-जाँच’ (Fact-checking) को चिन्ता थियो। डेमोक्र्याट नेताहरूले टेलिभिजन सञ्जालहरूलाई ट्रम्पले विगतमा जस्तै पुष्टि भइसकेका गलत दाबीहरू दोहोर्‍याउने भन्दै प्रत्यक्ष प्रसारण नगर्न आग्रह गरेका थिए। सिबिएस (CBS) ले भने प्रसारण गर्ने निर्णय गरे पनि, प्रसारणको १५ मिनेटमै यसलाई रोकेर ट्रम्पका दाबीहरूको ‘तथ्य-जाँच’ प्रस्तुत गरेको थियो। साथै, प्रसारण हुनुअघि नै सिबिएसले ट्रम्पका निर्वाचनसम्बन्धी कतिपय दाबीहरू गलत रहेको भन्दै दर्शकलाई सचेत गराएको थियो।

ट्रम्पको आक्रोश र ‘षड्यन्त्र’को आरोप

आफ्नो सम्बोधनलाई प्रमुख च्यानलहरूले बेवास्ता गरेपछि ट्रम्पले ती नेटवर्कहरूलाई ‘फेक न्युज’ को संज्ञा दिएका छन्। उनले भने, “एनबिसी र एबीसीजस्ता फेक न्युज नेटवर्कहरूले यो भाषण नदेखाउने निर्णय गरेका छन्। यस्तो ठगी गर्नेहरूको लाइसेन्स खारेज हुनुपर्छ।”

ट्रम्पले सञ्चारमाध्यमहरूले आफ्नो राजनीतिक छवि बिगार्न र जनतालाई सुसूचित हुनबाट रोक्न षड्यन्त्र गरेको आरोप लगाएका छन्।

सम्बोधनका विवादित विषयहरू

ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले ट्रम्पले निर्वाचन सुरक्षा, इरानसँगको तनाव र अमेरिकी अर्थतन्त्रबारे बोल्ने भन्दै सबै अमेरिकीले यो सम्बोधन प्रत्यक्ष हेर्न पाउनुपर्ने माग गरेकी थिइन्।

आफ्नो सम्बोधनमा ट्रम्पले निम्न दाबीहरू गरेका थिए:

• निर्वाचन हस्तक्षेप: उनले अमेरिकी निर्वाचनमा चीनले हस्तक्षेप गरेको दाबी गर्दै केही गुप्तचर दस्तावेजहरू सार्वजनिक गरेका थिए। तर, यसअघि नै अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले सन् २०२० को निर्वाचन नतिजामा चीनको कुनै भूमिका नदेखिएको निष्कर्ष सार्वजनिक गरिसकेका छन्।
• युद्ध र अर्थतन्त्र: उनले इरानसँगको द्वन्द्वमा अमेरिका-इसराइल पक्षले जितिरहेको र अमेरिकी अर्थतन्त्र इतिहासकै उत्कृष्ट अवस्थामा रहेको दाबी गरे।
• पुरानै आरोप: रोयटर्सका अनुसार ट्रम्पले सम्बोधनको अधिकांश समय सन् २०२० को निर्वाचनमा धाँधली भएको भनी आफूले लगाउँदै आएका पुरानै निराधार आरोपहरू दोहोर्‍याउनमै खर्च गरेका थिए।

कानुनी र नियामक स्थिति

अमेरिकी संविधानको पहिलो संशोधनले सञ्चारमाध्यमहरूलाई कुन कार्यक्रम प्रसारण गर्ने वा नगर्ने भन्नेबारे स्वतन्त्र अधिकार प्रदान गरेको छ। त्यसैले, नेटवर्कहरूले ट्रम्पको भाषण नदेखाउने निर्णय कानुनी रूपमा वैध मानिन्छ।

यद्यपि, यो विवाद यस्तो समयमा आएको छ जब अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरू संघीय सञ्चार आयोग (FCC) को निरन्तर निगरानीमा छन्। एफसीसीका अध्यक्ष ब्रेन्डन कारले भने टेलिभिजन च्यानलहरूले राष्ट्रपतिको सम्बोधन जनतालाई निःशुल्क उपलब्ध गराउनुपर्ने पक्षमा आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।

सञ्चार स्वतन्त्रता र राजनीतिक दबाबका बीचमा भएको यो घटनाले अमेरिकी लोकतन्त्रमा सञ्चारमाध्यमको भूमिका र जिम्मेवारीलाई लिएर थप बहस सिर्जना गरेको छ।