काठमाडौं । भारतको असम राज्यमा आएको विनाशकारी बाढीले जनजीवन अस्तव्यस्त बनाएको छ। बाढीका कारण धेरै गाउँ डुबानमा परेका छन् र हजारौं मानिस विस्थापित भएका छन्। यस बीच, शिवसागर जिल्लाको चारिङ गाउँकी ४० वर्षीया बोरनाली बरुआले आफ्नी ९७ वर्षीया आमालाई केराको डाँठबाट बनाइएको अस्थायी डुंगामा राखेर बाढीबाट जोगाएको घटना सार्वजनिक भएको छ।

जुलाई १९ को मध्यरातपछि गाउँमा बाढीको पानी तीव्र गतिमा बढिरहेको थियो। बरुआकी ९७ वर्षीया आमा लोकाडा दुआराह ओछ्यानमा थिइन् र उनी हिँडडुल गर्न सक्दिनथिन्। गाउँमा डुंगा, उद्धार टोली वा सहयोग गर्ने छिमेकीसमेत उपलब्ध थिएन। त्यसपछि बरुआ र उनका श्रीमानले केराको डाँठबाट अस्थायी डुंगा बनाएर आमालाई त्यसमा राखेर तीव्र बहाव भएको बाढी पार गर्दै सुरक्षित स्थानतर्फ लगे।

‘सबै जना आफूलाई बचाउने प्रयास गरिरहेका थिए,’ बरुआले भनिन्। करिब एक घण्टापछि उनीहरू घरबाट केही दूरीमा रहेको राष्ट्रिय राजमार्गको आश्रय शिविरमा पुगे। उक्त क्षेत्र असमको बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावितमध्ये एक हो। त्यतिबेला पानी तीनदेखि चार फिटसम्म गहिरो थियो। पानीको बहाव पनि निकै तीव्र भएकाले उनीहरू एकअर्काको हात समात्दै र लट्ठीको सहारा लिँदै बिस्तारै अघि बढेका थिए। शिविर पुग्दासम्म बरुआको घरमा पानी पसिसकेको थियो। पछि घरभित्र करिब पाँच फिटसम्म पानी जमेको थियो।

बाढीले गरेको क्षति

असमको पछिल्लो बाढीमा मृत्यु हुनेको संख्या १०० पुगेको छ। १० जिल्ला र ४५६ गाउँ तथा करिब १ लाख ४० हजार मानिस प्रभावित भएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा ५२ वटा राहत शिविर स्थापना गरिएको छ। समग्रमा बाढीले असमका २५ जिल्लाका करिब १२ लाख मानिसलाई प्रभावित पारेको छ। १९ हजारभन्दा बढी घरमा क्षति पुगेको छ भने ७५ हजारभन्दा बढी मानिस २५२ वटा राहत शिविरमा बस्न बाध्य भएका छन्।

असमको माथिल्लो क्षेत्रमा बाढीको प्रभाव विशेष रूपमा भयावह बनेको छ। सामान्यतया बाढीबाट सुरक्षित रहने चारिङजस्ता गाउँसमेत यसपटक डुबानमा परेका छन्। बरुआका लागि यो घटना झनै पीडादायी छ। उनी जन्मेदेखि नै चारिङमा बस्दै आएकी हुन्। ‘हाम्रो जीवनकालमा यस क्षेत्रमा यस्तो बाढी पहिलोपटक देखेका हौँ,’ उनले भनिन्।

बरुआलाई सन् १९५० मा आएको भीषण बाढीबारे जानकारी छ, तर त्यो आफू जन्मिनुभन्दा अघिको घटना भएकाले आफ्नो जीवनकालमा भने उनले यस्तो बाढी कहिल्यै देखेकी थिइनन्। बाढीले वर्षौंको मेहनतमा बनाएको फार्म पनि नष्ट गरिदियो। बरुआ पहिले पूर्णकालीन पत्रकार थिइन्। सन् २०१६ मा पत्रकारिता छाडेर पशुपालन सुरु गरेकी उनले तीन वर्षपछि असमको ‘सर्वश्रेष्ठ पशुपालक’ को उपाधिसमेत पाएकी थिइन्।

फार्मको अवस्था र राहत

उनको फार्ममा करिब ३०० बाख्रा, ५०० हाँस, १ हजार कुखुरा र माछा थिए। बाढीले फार्मको ठूलो हिस्सा नष्ट गरिदियो। उनका अधिकांश बाख्रा, ३०० हाँस, ३०० कुखुरा र ठूलो परिमाणमा माछा नष्ट भएका छन्। पशुका लागि दाना बनाउने मेसिन पनि बाढीले बगाएको छ। त्यसैगरी फर्निचर, ल्यापटप, सवारीसाधन र परिवारले वर्षौंदेखि संकलन गरेका पुस्तकसमेत नष्ट भएका छन्।

उनका कुनै पनि पशुधनको बीमा गरिएको थिएन। ‘यहाँ पशुधन, विशेषगरी बाख्राका लागि कुनै बीमा प्रणाली छैन,’ उनले भनिन्। राहत शिविरमा १० दिन बरुआ र उनको परिवारले बिताए। शिविरमा पाँच दिनसम्म विद्युत् र मोबाइल सम्पर्कसमेत थिएन। सरकारले परिवारलाई चामल, दाल र खाना पकाउने तेलसहितको राहत सामग्री दिएको थियो। राहत शिविरमा अपरिचित मानिसहरूले समेत सहयोग गरे। आफूले कहिल्यै नभेटेकी एक युवतीले खाना पकाउन, सरसफाइ गर्न र बाढीबाट बाँचेका ६० बाख्राको हेरचाह गर्न सहयोग गरिन्। अर्की महिलाले बिरामी पशुको उपचार र उनीहरूलाई खाना खुवाउने जिम्मेवारी सम्हालिन्।

बाढीको कारण

गुवाहाटी विश्वविद्यालयका भूगोलका प्राध्यापक तथा ब्रह्मपुत्र अध्ययन केन्द्रका निर्देशक ध्रुबज्योति सहारियाका अनुसार असमको ब्रह्मपुत्र उपत्यकामा बाढी आउनु स्वाभाविक प्रक्रिया हो। तर पछिल्लो समय बाढीको आवृत्ति, तीव्रता र गम्भीरता ऐतिहासिक स्तरभन्दा धेरै बढेको उहाँको भनाइ छ। ब्रह्मपुत्र विश्वका सबैभन्दा ठूला बहुधारायुक्त नदीमध्ये एक हो। यसको ठूलो हिस्सा तिब्बतबाट आउने गर्छ। असमका बाढी जोखिमयुक्त क्षेत्रमा करिब दुई करोड ८० लाख मानिस बसोबास गर्छन्।

सहारियाका अनुसार माथिल्लो असम र छिमेकी नागाल्यान्डको मोन जिल्लामा लगातार भएको भारी वर्षाका कारण शिवसागर, चराइदेव र जोरहाटमा ठूलो बाढी तथा गाद जम्ने समस्या देखिएको हो। उनका अनुसार पहिले बाढीबाट जोगिँदै आएका क्षेत्रमा समेत बाढी पुग्नुका पछाडि बाढी मैदानमा बढ्दो बसोबास, वन विनाश, खानी उत्खनन, पहाड कटान तथा नदीको प्राकृतिक जलप्रवाहलाई पर्याप्त ध्यान नदिई सडक, पुल र अन्य पूर्वाधार निर्माण लगायतका कारण छन्। सन् २००४ को बाढीले मात्रै असममा करिब एक करोड २० लाख मानिसलाई प्रभावित पारेको थियो भने २५१ जनाको मृत्यु भएको थियो।

पुनर्निर्माणको तयारी

बरुआ अहिले आफ्नो बाढीग्रस्त घर आसपासको क्षेत्रमा फर्किएकी छन्। उनी र उनको परिवार अहिले छिमेकीको घरमा बसिरहेका छन् र एक साताभित्र आफ्नै घरमा फर्किने आशामा छन्। तर उनले चारिङ छाड्ने कुनै योजना बनाएकी छैनन्। बरु भविष्यमा यस्तै बाढी आएमा त्यससँग कसरी जुध्ने भन्ने तयारीमा लागेकी छन्। उनका अनुसार अब घरको जग बलियो बनाएर घरलाई अझ अग्लो बनाउनुपर्ने हुन सक्छ। ‘यदि हामीले आफ्नो आर्थिक र मानसिक शक्ति पुनः प्राप्त गर्न सक्यौँ भने जीवन फेरि पहिलेजस्तै हुनेछ,’ बरुआले भनिन्।

Originally published on abcnews.com.np.