नेपालगञ्ज । बाँकेको खजुरा गाउँपालिका–२, एल गाउँकी सिर्जना खत्री विष्टले चार वर्षअघि आफ्नो एक बिगाहा खेतमा ‘ताइवानी अम्बा’ लगाउने निर्णय गर्दा त्यसले भविष्यमा कति आम्दानी देला भन्ने स्पष्ट अनुमान थिएन। धान र तोरी फलाउँदै आएको खेतमा परम्परागत खेती छाडेर व्यावसायिक फलफूल खेतीमा हात हाल्नु उनका लागि जोखिमपूर्ण निर्णयजस्तै थियो।

तर चार वर्षपछि त्यही निर्णय उनको आम्दानीको नयाँ आधार बनेको छ।

एक समय धान र तोरी फल्ने खेत अहिले ताइवानी अम्बाको बगैँचामा परिणत भएको छ। व्यावसायिक रूपमा अम्बा उत्पादन गर्न थालेपछि विष्टले एक सिजनमै करिब दुई लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्न थालेकी छन्। वर्षमा दुई सिजन उत्पादन हुने भएकाले राम्रो उत्पादन र बजार कायम रहेमा वार्षिक आम्दानी करिब पाँच लाख रुपैयाँसम्म पुग्ने उनको अनुभव छ।

“व्यावसायिक रूपमा गरेको अम्बा खेतीबाट एक सिजनमा करिब दुई लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुन्छ,” विष्टले भनिन्।

जोखिम लिएर सुरु, आम्दानीले बढायो हौसला

धान र तोरीको परम्परागत खेती गर्दै आएको खेतमा अम्बा लगाउने निर्णय सुरुमा सहज थिएन। अन्नबाली उत्पादन हुने जमिनलाई फलफूल खेतीमा परिवर्तन गर्दा केही जोखिम लिएको महसुस भएको विष्ट बताउँछिन्।

तर अहिले उत्पादन र आम्दानी दुवै बढ्न थालेपछि उनी आफ्नो निर्णयप्रति सन्तुष्ट छिन्।

“अम्बा खेतीमा अरू खेतीको जस्तो धेरै मेहनत गर्नुपर्दैन। त्यसैले अन्न फल्ने खेतमा व्यावसायिक रूपमा अम्बा लगायौँ। अहिले आम्दानी पनि सोचेजस्तै हुन थालेको छ,” उनले भनिन्।

भारतबाट बिरुवा ल्याएर अम्बा खेती सुरु गरेकी विष्टको बगैँचामा अहिले मुख्य रूपमा ताइवानी प्रजातिका अम्बाका बिरुवा छन्। केही स्थानीय जातका अम्बा पनि उनले लगाएकी छन्।

व्यावसायिक उत्पादनबाट नियमित आम्दानी लिन थालेको भने उनलाई डेढ वर्षजति मात्र भएको छ।

“बिस्तारै गर्दै जाँदा राम्रो होला भनेर सुरु गरेकी हुँ। अहिले ठीकठीकै आम्दानी भइरहेको छ, नराम्रो छैन,” उनी भन्छिन्।

प्लास्टिक प्याकिङले जोगाउँछ किरा र चराचुरुङ्गीबाट

अम्बा खेतीमा उत्पादन बढाउनु मात्र चुनौती होइन। फललाई किरा तथा चराचुरुङ्गीबाट जोगाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

यसका लागि विष्टले फलमा प्लास्टिकको प्याकिङ गर्ने प्रविधि अपनाएकी छन्। अम्बा बढ्ने क्रममा फललाई छुट्टाछुट्टै प्याक गर्दा किरा तथा चराचुरुङ्गीको क्षति कम हुने उनको अनुभव छ।

“प्लास्टिकले प्याक गर्दा फल किरा र सुगाबाट जोगिन्छ, रङ पनि राम्रो देखिन्छ र बजारमा आकर्षक हुन्छ,” उनले भनिन्।

बजारमा राम्रो देखिने र गुणस्तर कायम हुने फलले मूल्य पाउन सहज हुने भएकाले उनले उत्पादन सुरक्षासँगै फलको बाहिरी गुणस्तरमा पनि ध्यान दिँदै आएकी छन्।

बजार खोज्नुपर्दैन, व्यापारी बगैँचामै

उत्पादनपछि किसानले सबैभन्दा धेरै सामना गर्ने चुनौती बजारको हुने गर्छ। तर सिर्जनाको अम्बाका लागि अहिले बजारको खासै समस्या छैन।

अम्बा पाकेर बिक्रीका लागि तयार भएपछि व्यापारीहरू आफैँ बगैँचासम्म आउने गरेका छन्। कतिपय ग्राहकले घरबाटै फल खरिद गर्छन् भने मुख्य रूपमा मण्डीका व्यापारीले अम्बा खरिद गरेर नेपालगञ्ज बजारसम्म पुर्‍याउने गरेका छन्।

अम्बा टिप्ने काम पनि कहिलेकाहीँ आफैँले गर्ने गरेकी छन्। बगैँचा ठेक्कामा दिइएको अवस्थामा भने खरिदकर्ताले नै फल टिपेर लैजाने गरेका छन्।

हाल उनको बगैँचामा उत्पादन भएको अम्बाको मुख्य बजार नेपालगञ्ज रहेको छ।

धान र गहुँभन्दा सहज अनुभव

परम्परागत धान तथा गहुँ खेतीको तुलनामा अम्बा खेती आफूलाई तुलनात्मक रूपमा सहज लागेको विष्ट बताउँछिन्। फलफूल खेतीमा सुरुमा बिरुवा हुर्काउने र बगैँचाको व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने भए पनि उत्पादन दिन थालेपछि राम्रो व्यवस्थापनमार्फत आम्दानी लिन सकिने उनको अनुभव छ।

यही अनुभवले उनलाई आगामी दिनमा अम्बा खेती विस्तार गर्ने हौसला दिएको छ।

“अहिलेको आम्दानीले हौसला बढाएको छ। मेहनत गर्दै गए भविष्यमा अझ राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ,” उनले भनिन्।

खजुरामा फलफूल खेतीको नयाँ उदाहरण

सिर्जना विष्टको व्यावसायिक अम्बा खेती अहिले स्थानीयस्तरमा चर्चाको विषय बन्न थालेको छ। परम्परागत खेतीबाट अपेक्षित आम्दानी नहुँदा वैकल्पिक र व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित भइरहेका किसानका लागि उनको बगैँचा एउटा उदाहरणका रूपमा देखिन थालेको छ।

विशेषगरी उत्पादन भएको फलको बजार सुनिश्चित हुन सके, आधुनिक खेती प्रविधि अपनाउन सके र किसानले धैर्यपूर्वक बगैँचाको व्यवस्थापन गर्न सके फलफूल खेतीले राम्रो आम्दानी दिन सक्ने उनको अनुभवले देखाएको छ।

चार वर्षअघि धान र तोरी फल्ने एक बिगाहा खेतमा रोपिएको ताइवानी अम्बा आज सिर्जनाका लागि केवल फलफूलको बगैँचा मात्र बनेको छैन। त्यो परम्परागत खेतीबाट व्यावसायिक कृषि यात्रातर्फको परिवर्तनको कथा पनि बनेको छ—जहाँ जोखिम थियो, तर धैर्य, मेहनत र बजारको साथ पाएपछि त्यही जोखिम अहिले आम्दानी र आत्मविश्वासमा बदलिँदै गएको छ।

Originally published on abcnews.com.np.