पर्वत । फलेवास नगरपालिकाका विभिन्न क्षेत्रमा लगाइएको रैथाने झिनुवा तथा केही हाइब्रिड धानमा मरुवा (ब्लास्ट) रोगको समस्या देखिएको छ । धान गोडेर गाँज हाल्ने समयमा पातबाट बिस्तारै सुक्दै जाने समस्या देखिएपछि प्राविधिक टोलीले किसानका खेतमै पुगेर स्थलगत निरीक्षण गरेको हो ।

धानमा पोटास तथा जिङ्कको कमी र मरुवा रोगको समस्या देखिएपछि फलेवास नगरस्तरीय कृषि सञ्जालको समन्वयमा सम्बन्धित निकायका प्राविधिक किसानका खेतमा पुगेका हुन् । टोलीले रैथाने झिनुवा तथा यूएस–३१२ लगायतका केही हाइब्रिड धानका जातको निरीक्षण गरेको थियो ।

राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम, कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाई बागलुङका निमित्त वरिष्ठ कृषि अधिकृत अर्जुन प्रकाश सुवेदीका अनुसार अहिले धान गाँज हाल्ने अवस्थामा रहेकाले केही खेतमा पातमा लाग्ने मरुवा रोग देखिएको हो । रोगको प्रकोप कम भएका क्षेत्रमा पानीको मात्रा व्यवस्थापन गर्न तथा सन्तुलित पोषक तत्त्व प्रयोग गर्न किसानलाई सुझाव दिइएको उनले बताए ।

खेतमा पानीको निकास राम्रो हुने व्यवस्था मिलाएर करिब तीन सेन्टिमिटर पानी कायम राख्नसमेत प्राविधिकले सुझाव दिएका छन् । धान उत्पादन बढाउने उद्देश्यले किसानले युरिया मल अत्यधिक प्रयोग गर्दा मरुवा रोग फैलिन सहयोग पुग्न सक्ने भएकाले आवश्यकता हेरेर मात्र युरिया प्रयोग गर्नुपर्ने सुवेदीले बताए ।

युरिया प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएमा प्राविधिकको सल्लाहमा सन्तुलित मात्रामा प्रयोग गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । रोगको प्रकोप अत्यधिक भएको अवस्थामा ट्राइसाइक्लाजोललगायतका विषादी प्रयोग गर्न सकिने भए पनि प्राविधिकको सल्लाहअनुसार मात्र प्रयोग गर्न उनले आग्रह गरे ।

फलेवास नगरपालिकाले किसानलाई आवश्यक विषादी मंगलबारदेखि पूर्ण अनुदानमा उपलब्ध गराउने तयारी गरेको जनाएको छ । रोपिसकेको धानमा संक्रमण भएपछि विषादी प्रयोग गर्नुभन्दा रोपाइँअघि नै आवश्यक सावधानी अपनाउँदा रोगको समस्या केही हदसम्म कम गर्न सकिने सुवेदीले बताए ।

धान बाक्लो रोप्दा पनि रोग फैलिन सक्ने भएकाले आगामी वर्षदेखि एक गाँजदेखि अर्को गाँजबीच करिब १५ देखि २० सेन्टिमिटर दूरी कायम गर्न उनले सुझाव दिए । मरुवा लागेको खेतमा युरिया सकेसम्म कम प्रयोग गर्नुपर्ने, आवश्यक परे सन्तुलित मात्रामा मात्र प्रयोग गर्ने र खेतमा करिब तीन सेन्टिमिटर पानी कायम राख्नुपर्ने प्राविधिकको सुझाव छ ।

सुवेदीले आगामी वर्षदेखि रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढी भएका धानका जात परीक्षणका रूपमा लगाउन किसानलाई आग्रह गरेका छन् । नेपालमै विकास भएका राधा–१२ तथा मसिना धानतर्फ राधा–१६ लगायतका जात परीक्षणका रूपमा लगाउन सकिने उनले बताए ।

फलेवास नगरस्तरीय कृषि सञ्जालका संयोजक विनोद भुसालले किसानको गुनासो समयमै सम्बोधन गर्दै प्राविधिक सेवा कार्यालयमा मात्र सीमित नराखी खेतसम्मै पुर्‍याउनु महत्त्वपूर्ण रहेको बताए । किसानका खेतमै पुगेर समस्या पहिचान तथा रोग, पोषणको कमी र बाली व्यवस्थापनबारे प्रत्यक्ष जानकारी दिँदा सम्भावित क्षति न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ ।

धानमा मरुवा रोग देखिएका क्षेत्रमा मल, पानी र बाली व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने प्राविधिकले बताएका छन् । साथै, आगामी वर्षदेखि धानको दूरी मिलाएर रोप्ने र रोग प्रतिरोधात्मक जातको परीक्षण गर्ने सुझाव दिइएको छ ।

Originally published on abcnews.com.np.