बेत्रावती । ‘हामी बेत्रावतीमा मिनीमार्टको छतमा छौँ। यो घर बाढीले लगेन भने मात्रै जोगिन्छौँ।’

गोसाइँकुण्ड दर्शनका लागि हिँडेकी धादिङकी एक युवतीले घरमा फोन गरेर यति भनेकी थिइन्।

केही बेरमै फोन काटियो।

सम्पर्क टुट्यो। त्यसपछि उनको परिवारले बुझिसकेको थियो—केही ठूलो अनर्थ भएको हुनुपर्छ।

भदौ ११ गते परिवारले बेत्रावतीका पूर्वशिक्षक अष्टमान डंगोललाई फोन गर्‍यो। उनीहरूले युवतीले फोनमा भनेको ठाउँबारे सोधे।

 

डंगोलले घरको अवस्थाबारे जानकारी लिए।

तर जुन मिनीमार्टमा उनीहरू बसेका थिए, त्यो अब आफ्नो ठाउँमा थिएन।

बाढीले करिब एक सय मिटर बगाएर नदीको बीचमा पुर्‍याइसकेको थियो। अर्को घरमा अडिएको थियो।

त्यहाँ तत्काल पुग्ने अवस्था थिएन। प्रहरीलाई खबर गरियो। त्यसपछि ड्रोन उडाइयो।

ड्रोनको क्यामेराले देखाएको दृश्यले उद्धारकर्मीलाई समेत स्तब्ध बनायो।

घरको माथिल्लो तलामा तीन वटा शव देखिए।

भोलिपल्ट प्रहरी र स्थानीयवासी जस्तापाता र काठका बाक्ला फल्याक बिछ्याउँदै जोखिम मोलेर त्यहाँ पुगे। माथिल्लो तलामा शवहरू असरल्ल थिए।

“जुत्ताचप्पल लगाएका, झोला बोकेका, एक जना महिला बच्चा च्यापेकै अवस्थामा थिइन्। घरधनी पनि त्यहीँ भेटिनुभयो,” डंगोलले सुनाए। त्यो एउटा घरमा मात्रै थिएन।

मिनीमार्ट रहेको त्यही भवनबाट १४ गते नौ वटा शव निकालिए। अर्को दिन थप १५ वटा शव निकालिए।

दुई दिनमा २४ वटा शव।

त्यसअघि उद्धार गरिएका एक घाइतेको उपचारका क्रममा मृत्यु भएपछि बेत्रावतीको त्यो एउटा बाढीले कति परिवार उजाड्यो भन्ने तस्वीर अझ भयावह बन्यो।

मिनीमार्टमा आड खोज्दै थिए, बाढीले घरै बगायो

उत्तरगया मिनीमार्ट रहेको भवन बेत्रावती बजारको तुलनात्मक रूपमा बलियो घर थियो।

एक वर्षअघि मात्रै अर्जुन वस्तीले त्यहाँ मिनीमार्ट सञ्चालनमा ल्याएका थिए।

भदौ १० गते बिहान बजारमा किनमेल गर्न आएका ग्राहक थिए।

गोसाइँकुण्ड जाने यात्रुहरू थिए।

तीन वटा डिलक्स बस थिए।

८–१० वटा स्कार्पियो थिए।

कार्यालय जाने समय भएकाले बजारमा मानिसहरूको चहलपहल पनि थियो।

बाढीको खबर फैलिएपछि धेरैले सुरक्षित ठाउँ खोजे।

कसैले मिनीमार्टको छतलाई सुरक्षित ठाने।

त्यहाँ पुगेकाहरूले सायद सोचेका थिए—यति बलियो घरलाई बाढीले के नै गर्न सक्छ र? तर बाढी यसपटक उनीहरूको कल्पनाभन्दा धेरै ठूलो थियो।

मिनीमार्टका सञ्चालक अर्जुनकी पत्नी सावित्री पनि त्यहीँ थिइन्। ग्राहक र यात्रुहरूसँगै उनीहरू घरको छतमा पुगे।

घरको बाहिरबाटै भर्‍याङ थियो। तर अर्जुन भने त्यतिबेला छोराछोरी लिएर त्रिभुवन माध्यमिक विद्यालय गएका थिए।

त्यही संयोगले अर्जुन र उनका छोराछोरी बचे।

सावित्री भने फर्किन सकिनन्। चार दिनपछि उनले आफ्नै बगेको घरभित्र श्रीमतीको शव भेटे।

चेतावनी आएको थियो, तर बाढीको वेग कसैले कल्पना गरेन

बेत्रावतीका मानिसहरूले बाढी आउँदैछ भन्ने सूचना नपाएका होइनन्।

भदौ १० गते बिहानैदेखि भोटेकोसीमा ठूलो बाढी आएको खबर थियो।

करिब ९ बज्न लाग्दा बजारमा हल्ला फैलियो—

‘भोटेकोसीमा ठूलो बाढी आउँदैछ, माथितिर भाग्नुस्।’

बेत्रावती प्रहरी चौकीका प्रहरीले माइकिङ गर्न थाले।

कतिपय मानिस पाखातिर लागे।

तर कतिपयले यसलाई पहिलेका बाढीको अनुभवसँग तुलना गरे।

पहिले ठूलो बाढी आउँदा पनि नयाँ पुलसम्म पानी आइपुग्दैनथ्यो।

पुरानो पुल भने यसपटक बाढी ठूलो हुने खबर आइसकेकाले मानिसहरू त्यहाँ बसेका थिएनन्।

तर कसैले सोचेन—

यसपटक बाढीले नयाँ र पुरानो दुवै पुल लैजान सक्छ।

बाढीले दुवै पुल बगायो। बेत्रगंगा खोलामाथिको पुलसमेत बग्यो। “त्रिशूलीको पुल लगे पनि रसुवा र नुवाकोट जोड्ने बेत्रगंगा खोलाको पुल लैजाला भन्ने थिएन हामीलाई,” डंगोल भन्छन्, “पहिले पनि बाढी आउँदा त्यही पुलमा गएर रमिता हेर्थे। यसपालि पनि पुलमा गएछन्। तीमध्ये कोही पनि भाग्न भ्याएनन्।”

‘जो भाग्न सक्यो, उ बाँच्यो’

बेत्रावतीमा त्यसबेला मानिसहरू ठूलो संख्यामा थिए।

गोसाइँकुण्ड जाने यात्रुहरू थिए।

सवारीसाधन थिए।

बजारमा ग्राहक थिए।

कार्यालय जाने समय थियो।

अनि एकाएक सबैका लागि एउटै लक्ष्य बन्यो—ज्यान जोगाउने।

तर बाढीको वेग त्यति तीव्र थियो कि केहीले भाग्ने मौका पाए, केहीले पाएनन्।

अष्टमान डंगोल भन्छन्—

“गाडी रोकेपछि टन्नै मान्छे जम्मा भएका थिए। तर पछि आफूआफू भागाभाग भयो। जो भाग्न सक्यो उ बाँच्यो, नसक्नेलाई बाढीले लग्यो।”

बेत्रावतीका लागि यही केही मिनेट जीवन र मृत्युबीचको सीमारेखा बन्यो।

एउटै समुदायका ५३ सहित १४८ जना बेपत्ता

बेत्रावतीमा बाढीको मानवीय क्षति कति ठूलो थियो भन्ने स्थानीयको विवरणले देखाउँछ।

डंगोलका अनुसार बाहिरबाट आएका कति मानिसलाई बाढीले बगायो भन्ने यकिन तथ्यांक छैन। तर बेत्रावतीकै १४८ जना हराएका छन्।

त्यसमध्ये बेत्रावतीको नेवार समुदायका मात्रै ५३ जना छन्।

एकै दिन एउटै समुदायका दर्जनौँ मानिस हराएपछि बेत्रावतीका घरहरूमा चुलो बल्न छाडे। कतिपय घरमा श्रीमान् छैनन्।

कतिपय घरमा श्रीमती छैनन्। कतिपय घरमा बाबुआमा छैनन्। कतिपय बालबालिकाले एकै दिन आफ्ना आमाबुबा गुमाए।

बाढीले एक पटक लग्यो, बुट्यानले बचायो—तर परिवार बचेन

शम्भुलाल श्रेष्ठलाई पनि बाढीले एक पटक बगाइसकेको थियो।

बग्दै गर्दा उनले एउटा बुट्यान समात्ने मौका पाए।

त्यही बुट्यान उनका लागि जीवनको सहारा बन्यो।

उनी बाँचे।

तर उनीसँगै भागिरहेका उनकी पत्नी र छोरीलाई बाढीले लग्यो।

उनका छोरा कुशकृष्ण डंगोल नेपाली सेनामा कार्यरत छन्। लाखे जात्राका लागि बिदामा घर आएका थिए।

उनी पनि घाइते भए।

बाबुछोरा बाँचे। तर एउटै परिवारका आमाछोरी फर्किएनन्।

चन्द्रलाल डंगोलको परिवारमा आठ जना थिए।

भदौ १० गतेको बाढीपछि परिवारका सदस्यहरू खोज्न बाँकी रहे।

चन्द्रलाल।

उनकी पत्नी।

छोरा–बुहारी।

दुई छोरी।

र एउटी नातिनी।

परिवारका सबैलाई बाढीले लग्यो।

आफन्तको घरमा गएकी एउटी नातिनी मात्र बाँकी रहिन्।

एउटा परिवारको इतिहास एकै दिनमा यति सानो भएर रह्यो।

खाना खान फर्किएका पुरुषोत्तम फेरि फर्कन पाएनन्

पुरुषोत्तम डंगोल बिहानभरि अटो चलाएर खाना खान घर फर्किएका थिए।

अटो पालोमा राखेर खाना खाएर फेरि काममा फर्किने योजना थियो।

तर उनी फर्किएनन्।

बाढीले उनको परिवारलाई नै बेपत्ता बनायो।

उनी कहाँ छन् भन्ने खबर अझै छैन।

बेत्रावतीको एउटै घरमा २४ शब

भारतबाट माइती भेट्न आएकी चिनीमाया पनि फर्किन पाइनन्

चिनीमाया थापा मगर श्रेष्ठ भारतबाट माइती आएकी थिइन्।

उनका छोरा माइतीमै बस्थे।

आमा र छोरा भेट्न उनी नेपाल आएकी थिइन्।

तर बाढीले उनलाई पनि छाडेन।

आमा र छोरालाई घरबाटै बगायो। माइती भेट्न आएको यात्रा जीवनकै अन्तिम यात्रा बन्यो।

बेत्रावतीकै कल्याण मगरले बाढीमा आमा गुमाए।

बाढी आउने हल्ला चल्दा कल्याण घरमा थिएनन्।

घरबाहिर भएकाले त्यहीँबाट भागेर जोगिए।

श्रीमती र छोराछोरी पसलमा थिए। उनीहरू पनि भाग्न सफल भए।

तर उनकी आमा भाग्न सकिनन्।

कल्याणका अनुसार एउटा गाडीले बाटो छेकेपछि आमालाई भाग्न समस्या भयो।

आमाले नागरिकतासहितका महत्वपूर्ण कागजात झोलामा बोकेकी थिइन्।

पछि देवीघाटनजिकै त्यही झोलासहित आमाको शव भेटियो।

कल्याणले बुधबार आमाको शव ल्याएर अन्तिम संस्कार गरे।

‘अब बाँचेका छन् भन्ने आशा गर्ने ठाउँ पनि छैन’

बेत्रावतीमा अहिले सबैभन्दा ठूलो पीडा प्रतीक्षा हो।

कसैको शव भेटिएको छैन।

कसैको अन्तिम संस्कार हुन सकेको छैन।

कतिपय परिवार अझै आफन्तको खोजीमा छन्।

तर समय बित्दै जाँदा आशा कमजोर हुँदै गएको छ।

अष्टमान डंगोल भन्छन्—

“सबैको शव फेला परेको छैन। अब उनीहरू बाँचेका छन् भन्ने आशा गर्ने ठाउँ पनि छैन। कतिपयले कुशको शव बनाएर अन्तिम संस्कार गरिसके।”

बेत्रावतीले पहिले पनि बाढी देखेको थियो।

भोटेकोसी र त्रिशूलीको पानी बढेको देखेको थियो।

तर यसपटक आएको बाढी अनुमानभन्दा बाहिरको थियो।

मानिसहरूले आफूले देखेको विगतका बाढीलाई आधार बनाएर जोखिमको अनुमान गरे।

नयाँ पुललाई अग्लो ठाने।

बलियो घरलाई सुरक्षित ठाने।

तर केही मिनेटमै ती सबै अनुमान गलत साबित भए।

पुलहरू बगे।

घरहरू बगे।

सवारीसाधन बगे।

मिनीमार्ट बगेर नदीको बीचमा पुग्यो।

र मानिसहरूलाई सुरक्षित लागेका ठाउँहरू नै मृत्युको थलो बने।

आज बेत्रावतीका सडकमा फेरि मानिस हिँडिरहेका छन्।

तर धेरै घरका ढोकामा पुरानै आवाज छैन।

धेरै परिवारका सदस्य फर्किएका छैनन्।

कसैको हातमा आफन्तको तस्बिर छ।

कसैसँग अन्तिम फोनको सम्झना।

कसैसँग एउटा झोला। कसैसँग कुशको शव बनाएर गरिएको अन्तिम संस्कारको स्मृति।

र कसैसँग अझै पनि एउटा प्रश्न—

त्यो दिन बाढीमा हराएको मेरो मान्छेको शव आखिर कहाँ छ?

भदौ १० गते बेत्रावतीमा बाढी मात्र आएको थिएन।

एउटा गाउँको स्मृति, परिवारको संरचना र पुस्तौँको जीवन एकैपटक बगेर गएको थियो।

Originally published on abcnews.com.np.