काठमाडौं । प्रशान्त महासागरमा विकसित भइरहेको ‘एल निनो’ इतिहासकै सबैभन्दा शक्तिशालीमध्ये एक बन्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। बेलायती मौसम कार्यालयका अनुसार यो प्राकृतिक जलवायु प्रणाली असाधारण रूपमा तीव्र बन्दै गएको संकेत देखिएको छ, जसले विश्वव्यापी तापक्रम बढाउनुका साथै विभिन्न क्षेत्रमा चरम मौसमी घटना निम्त्याउन सक्छ।

मानव–निर्मित जलवायु परिवर्तनसँग एल निनोको प्रभाव जोडिएमा सन् २०२७ विश्वकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्ने सम्भावना अत्यधिक रहेको पूर्वानुमान गरिएको छ। समुद्री सतहको तापक्रममा आएको असामान्य वृद्धिले एल निनो थप शक्तिशाली बन्न सक्ने संकेत देखाएको छ।

‘अभूतपूर्व संकेत’

बेलायती मौसम कार्यालयका पूर्वानुमान प्रमुख प्रोफेसर एडम स्काइफले एल निनोको तीव्रताबारे चिन्ता व्यक्त गर्दै यसलाई असाधारण घटना बताएका छन्।

एल निनो सामान्यतया हरेक दुईदेखि सात वर्षको अन्तरालमा देखापर्ने प्राकृतिक जलवायु प्रणाली हो। प्रशान्त महासागरमाथिको हावाको सामान्य प्रवाह कमजोर हुँदा वा दिशामा परिवर्तन आउँदा समुद्रको तातो पानी पूर्वी प्रशान्ततर्फ फैलिन थाल्छ। यस प्रक्रियाले महासागरबाट वायुमण्डलमा थप ताप ऊर्जा पुग्छ र विश्वव्यापी तापक्रमसँगै वर्षा तथा हावाको ढाँचामा परिवर्तन आउन सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले प्रशान्त महासागरको मध्य तथा पूर्वी क्षेत्रमा समुद्री सतहको तापक्रम औसतभन्दा कम्तीमा ०.५ डिग्री सेल्सियस बढेमा एल निनोको अवस्था मान्छन्। हालका मापनहरूले तापक्रम असामान्य रूपमा बढिरहेको संकेत दिएका छन्।

३ डिग्रीभन्दा बढी तापक्रम अन्तरको प्रक्षेपण

पूर्वानुमानअनुसार यस वर्षको अन्त्यतिर एल निनो चरम अवस्थामा पुग्दा प्रशान्त महासागरको प्रभावित क्षेत्रमा समुद्री सतहको तापक्रम सामान्यभन्दा ३ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

केही अनुसन्धान समूहहरूले अझ तीव्र अवस्था देखिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। समुद्री सतहको तापक्रम औसतभन्दा ४ डिग्री सेल्सियससम्म बढ्न सक्ने प्रक्षेपणसमेत गरिएको छ। यदि यस्तो अवस्था विकसित भयो भने यो आधुनिक जलवायु अभिलेखमा अत्यन्तै शक्तिशाली एल निनोमध्ये एक बन्न सक्छ।

गहिरो महासागरमा समेत असामान्य ताप सञ्चित भएकाले यस घटनालाई थप ऊर्जा मिल्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ। केही क्षेत्रमा करिब १०० मिटर गहिराइसम्मको पानीको तापक्रम सामान्यभन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी देखिएको बताइएको छ।

विश्वभर बदलिन सक्छ मौसमको ढाँचा

एल निनोको प्रभाव केवल प्रशान्त महासागरसम्म सीमित हुँदैन। समुद्री तापक्रम र वायुमण्डलीय हावाको ढाँचामा आउने परिवर्तनले विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा, खडेरी, आँधीबेहरी र तापलहरको जोखिम बढाउन सक्छ।

कुनै क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा र बाढीको सम्भावना बढ्न सक्छ भने अन्य क्षेत्रमा लामो खडेरी र असाधारण गर्मी देखिन सक्छ। जलवायु परिवर्तनका कारण पहिले नै बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रममाथि शक्तिशाली एल निनो थपिँदा चरम मौसमका घटनाहरू अझ गम्भीर बन्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।

जलवायु परिवर्तनसँग दोहोरो दबाब

एल निनो प्राकृतिक चक्र भए पनि अहिलेको अवस्था विगतभन्दा फरक सन्दर्भमा विकसित भइरहेको छ। पृथ्वीको औसत तापक्रम मानव गतिविधिका कारण निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा शक्तिशाली एल निनो देखा पर्नु विश्वव्यापी जलवायु प्रणालीका लागि थप चुनौती बन्न सक्छ।

यसले आगामी वर्षहरूमा रेकर्ड तापक्रम, अनियमित वर्षा, खडेरी, बाढी र अन्य चरम मौसमी घटनाको जोखिम बढाउने सम्भावना रहेको छ।

प्रशान्त महासागरमा भइरहेको तापक्रमको असाधारण वृद्धि आगामी महिनाहरूमा कति तीव्र एल निनोमा परिणत हुन्छ भन्ने कुराले विश्वको मौसम र तापक्रमको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।

Originally published on abcnews.com.np.