काठमाडौं । विश्व मौसम विज्ञान संगठन (डब्ल्यूएमओ)ले एल निनो मौसमी प्रणाली सन् २०२७ सम्म अझ सुदृढ हुँदै जाने प्रक्षेपण गरेको छ । यसका कारण आगामी वर्षसम्म विश्वभर चरम मौसमका घटना र जलवायुजन्य जोखिम बढ्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघीय मौसम एजेन्सीका अनुसार प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम असामान्य रूपमा बढिरहेका कारण सन् २०२७ को फेब्रुअरीसम्म एल निनो कायम रहने सम्भावना १०० प्रतिशत रहेको पूर्वानुमानले देखाएको छ ।

एल निनो बलियो बन्दै जाँदा विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा र तापक्रमको सामान्य ढाँचामा ठूलो परिवर्तन आउन सक्छ । यसले आँधीबेहरी, अतिवृष्टि, खडेरी तथा अन्य चरम मौसमका घटनालाई थप तीव्र बनाउन सक्ने वैज्ञानिकहरूको चेतावनी छ ।

‘ग्रह अज्ञात जलक्षेत्रमा प्रवेश गरिरहेको छ’

संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले एल निनोको तीव्रताप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

“हाम्रो आँखाअगाडि नै एल निनो विशाल बनिरहेको छ । विज्ञानले शंकाको कुनै ठाउँ छाड्दैन, यो ग्रह अज्ञात जलक्षेत्रमा छ । र, पानी तातिरहेको छ,” गुटेरेसले भने ।

एल निनो प्रशान्त महासागरको मध्य तथा पूर्वी भागमा समुद्री सतहको तापक्रम औसतभन्दा असामान्य रूपमा बढ्ने प्राकृतिक मौसमी प्रणाली हो । यो सामान्यतः हरेक दुईदेखि सात वर्षमा दोहोरिन सक्छ र यसको प्रभाव महिनौँसम्म रहन सक्छ ।

यसको प्रभाव विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा फरक–फरक रूपमा देखिन्छ । कतै अत्यधिक वर्षा र बाढीको जोखिम बढ्न सक्छ भने कतै लामो समयसम्म खडेरी पर्न सक्छ ।

कृषि र खाद्य सुरक्षामा पनि असर

एल निनोका कारण यस वर्ष उष्ण प्रदेशीय क्षेत्रमा कृषि उत्पादन प्रभावित भइसकेको बताइएको छ ।

विशेषगरी मध्य अमेरिकाको ‘ड्राइ करिडोर’ क्षेत्रमा मौसमी असन्तुलनले गम्भीर खाद्य संकटको जोखिम बढाएको छ । वर्षा र तापक्रममा आउने असामान्य परिवर्तनले कृषि उत्पादन घटाउँदा कमजोर तथा खाद्य आयातमा निर्भर समुदाय बढी प्रभावित हुन सक्छन् ।

एल निनोको प्रभाव कृषि क्षेत्रमा मात्र सीमित नरहने विज्ञहरूको भनाइ छ । जलस्रोत, ऊर्जा, स्वास्थ्य, खाद्य सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापनमा समेत यसको प्रभाव पर्न सक्छ ।

वर्षको अन्त्यतिर उच्चतम प्रभाव

विश्व मौसम विज्ञान संगठनले जारी गरेको विज्ञप्तिमा एल निनो यस वर्षको अन्त्यतिर उच्चतम बिन्दुमा पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।

डब्ल्यूएमओकी महासचिव सेलेस्टे साउलोले सम्भावित जोखिम कम गर्न पूर्वतयारी तथा पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने बताएकी छन् ।

उनका अनुसार जलवायुजन्य जोखिमबाट प्रभावित हुने क्षेत्रलाई समयमै आवश्यक सूचना र वैज्ञानिक पूर्वानुमान उपलब्ध गराउनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो ।

“विपद् व्यवस्थापन र कृषि, स्वास्थ्य, ऊर्जा र जलस्रोतजस्ता जलवायु–संवेदनशील क्षेत्रलाई सहयोग पुर्‍याउन आवश्यक जलवायु गुप्तचर र अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्न विश्व मौसम विज्ञान संगठन संयुक्त राष्ट्रसंघ र मानवीय प्रणालीका साझेदारसँग नजिकबाट काम गर्न प्रतिबद्ध छ,” साउलोले भनेकी छन् ।

नेपालका लागि पनि महत्त्वपूर्ण संकेत

एल निनोको प्रभाव विश्वव्यापी हुने भएकाले यसको सम्भावित असर नेपालले पनि बेहोर्न सक्नेछ । विशेषगरी मनसुन, तापक्रम, वर्षाको वितरण, बाढी–पहिरो, कृषि उत्पादन र जलस्रोत व्यवस्थापनमा मौसमी असामान्यताका सम्भावित प्रभावबारे पूर्वतयारी आवश्यक हुनेछ ।

भोटेकोशी बाढीजस्ता पछिल्ला विपद्का बीच एल निनोसम्बन्धी नयाँ प्रक्षेपणले नेपालजस्ता जलवायु–संवेदनशील हिमाली मुलुकका लागि पूर्वसूचना प्रणाली, जोखिम नक्सांकन र स्थानीय तहसम्मको विपद् तयारीलाई थप बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ ।

Originally published on abcnews.com.np.